Aspirina, Orfidal, Sintrom, Rinofrenal...

Ás veces, pronunciar o nome dalgún remedio para a dor de cabeza xa produce dor de cabeza. Quen demo lle pon o nome aos medicamentos?

Con ducias de miles novos produtos aprobados polas autoridades cada ano, non é de estrañar que as farmacéuticas invirtan ducias de miles de euros en axencias que lles buscan o mellor nome comercial. Así xorden marcas rexistradas como Calmatel, Tiorfan, Dormidina, Sintrom ou Lucentis, que corresponden a cadanseu principio activo de nome moito máis «trabalingüístico»: piketoprofeno, racecadotrilo, doxilamina succinato, acenocumarol ou ranibizumab.

As regras básicas á hora de bautizar un medicamento son tres: que o nome sexa curto, pegadizo e fácil de pronunciar en moitas linguas diferentes.

Logo, a creatividade xoga tamén o seu papel. Só tres exemplos:

O nome Aspirina fai referencia ás plantas do xénero spiraea, da familia das rosáceas, utilizado para obter o seu principio activo.

Orfidal deriva de Orfeo, personaxe da mitoloxía grega que, cando tocaba a lira, facía acougar as almas dos seus concidadáns.

Seica Viagra xurdiu da combinación de «vigor» e «Niágara». Queda clara a idea de fluxo potente? E, ademais, disque «vyagraa» en sánscrito significa ‘tigre’. Así xa non quedan dúbidas!

E unha orixinal peza como broche de hoxe: o soneto VADEMECUM do poeta salmantino Raúl Vacas (que descubrín grazas a Estíbaliz Espinosa). Unha forma lírica e orixinal de expoñer a farmacodependencia da nosa sociedade.

VADEMECUM

Ardine, Alugelibys, Aspirina,
Ornade, Frenadol, Polaramine,
Feldene, Mucorama, Betadine,
Bio-Hubber, Oralsone, Buscapina,

Prozac, Celestoderm, Maxicilina,
Septrín, Cefalexgobens, Augmentine,
Saldeva, Ferromorgens, Oraldine,
Vaspit, Oftalmolosa, Biodramina,

Isdinium, Hibitane, Nolotil,
Fluidasa, Termalgin, Rinofrenal,
Orudis, Tanakene, Clamoxyl.

Adiro, Conductasa, Senioral,
Profer, Optalidón, Gelocatil,
Zantac, Aureomicina y Hemoal.

Os relatos de Fredric Brown

Dá gusto mergullarse de cando en vez en [...mmm...], o delicioso blog de Estíbaliz Espinosa. Exquisito no deseño e no contido. Hai pouco descubrín nel un singular texto de Fredric Brown, novelista de misterio e de ficción científica estadounidense que eu só coñecía polo seu «Knock» (1948), un dos microrrelatos máis brillantes da literatura en lingua inglesa:

The last man on Earth sat alone in a room. There was a knock on  the door…

Poderiamos traducilo así:

O derradeiro home na Terra sentou só nun cuarto. Houbo unha petada na porta...

Pois ben, ese relato do que falaba ao comezo titúlase «The End» (1961) e posúe unha curiosa estrutura palindrómica. Esta é a tradución da propia Estíbaliz:

O final
O profesor Jones traballara na teoría do tempo ao longo de moitos anos.
«E atopei a ecuación chave», dixo un bo día á súa filla.
«O tempo é un campo. A máquina que fabriquei pode manipular e mesmo inverter ese campo».
Premendo un botón mentres falaba, dixo: «Isto fará retroceder o tempo
o retroceder fará isto» dixo, falaba mentres botón un premendo.
Campo ese invertir mesmo e manipular pode fabriquei que máquina a. Campo un é tempo
o filla a súa á día bo un dixo. «Chave ecuación a atopei e».
Anos moitos de longo ao tempo do teoría na traballara Jones profesor o.
Final o

E este é o texto orixinal:

The End
Professor Jones had been working on time theory for many years.
«And I have found the key equation», he told his daughter one day. 
«Time is a field. This machine I have made can manipulate, even reverse, that field».
Pushing a button as he spoke, he said, «This should make time run backward 
backward run time make should this», said he, spoke he as button a pushing.
«Field that, reverse even, manipulate can amde have I machine this. Field is a time». 
Day one daughter his told he, «Equation key the found have I and».
«Years many for theory time on working been had Jones Professor».
End The

Como ben di Estíbaliz co seu blog, unha perfecta conxunción entre fondo e forma. Un brincadeira literaria que reflicte, ás claras, ese paradoxo da viaxe atrás no tempo. Ou non?

Convosco... a «poesía peitoral»!

Emociónavos a poesía dos nosos bardos de onte e de hoxe? Sentides orgullo da lingua de noso? Queredes, coma Curros, ser apóstolos que proclamen ese «Evanxeo» aos catro ventos? Daquela, o voso é... a «poesía peitoral»!

Ou, se non, como chamariades esta marabilla de camiseta de Tinta de Lura? Un texto d’O Leo que reborda beleza, enxeño e gusto polos xogos de palabras (xenial o enredo homofónico raíña - raíña). E non é a única peza de «poesía peitoral», tedes camisetas-poema de Carlos Negro, Estíbaliz Espinosa, Lupe Gómez, Lois Pereiro, Manuel Antonio e Rosalía de Castro. Iso si, seica todas esgotadas.

Non é primeira vez que temos por aquí camisetas con lemas que rachan a pana. Mais, desta volta, lírica para todos os gustos e para todos os torsos.

Uns poetas da hostia

Desde hai tempo tiña pendente esta entrada e, por fin, aquí están: os Poetas da hostia. Porque unha chea de poetas-púxiles a baterse en singular loita desde o verán do 2011 ben o merece. Porque unha experiencia que trae onda nós a tradición combativa das tenzóns entre trobadores e xograres medievais e dos poetry slams actuais ben o merece. Porque a poesía convertida en espectáculo lírico cheo de forza, improvisación e interacción co público, ben o merece.

«Poetas do proletariado vs. Poetas da pequena burguesía», «Poetas carnívoros vs. Poetas veganos», «Poetas románticos vs. Poetas realistas», «Neofalantes vs. Paleofalantes», «Aliens Vs. Predators», estes son só algúns dos duelos sen tregua disputados entre feroces poetas como María Lado, Lucía Aldao, Ledicia Costas, Daniel Landesa, Nolim González, Xabier Xil Xardón, Estíbaliz Espinosa, Cesáreo Sánchez Iglesias, Eduardo Estévez, Lorena Souto, Samuel L. Paris...

Así, ao xeito de Mendiño, explicaron, nunha entrevista publicada en La Voz de Galicia, como xurdiu a idea d’A hostia en verso. Sentido humor e espírito lúdico ao servizo da poesía viva!

Sedíame eu nun museo, no balcón
e cercáronme uns poetas que eran dous.
E nós atendendo a un recital! De quen era?

Estando no museo, ante o bar,
cercáronme os poetas sen publicar.
E nós atendendo a un recital! De quen era?

E cercáronme uns poetas sen editar:
—Isto é un tostón, non se pode aguantar.
E nós atendendo a un recital! De quen era?

Cercáronme os poetas para brindar,
tivemos unha idea para gozar.
E nós atendendo a un recital! De quen era?

Tivemos unha idea! Ímola probar
de non morrer hoxe neste trobar.
E nós atendendo a un recital! De quen era?

O gíglico de Julio Cortázar

No seu afán lúdico e creativo, a algúns escritores déuselles por inventar novos idiomas para as súas obras. E certamente as súas cabeciñas deron para moito: as linguas élficas de J. R. R. Tolkien para O hobbit (1937) e O señor dos aneis (1954); o nadsat, de Anthony Burgess para A laranxa mecánica (1962); a neolingua, de George Orwell para 1984 (1949); o cityspeak, de Philip K. Dick para Soñan os androides con ovellas eléctricas? (1968), que inspirou o filme Blade Runner; o klingon, do lingüista Marc Okrand, para a serie de televisión Star Trek (1966)...

Cada unha destas linguas de ficción pode dar para unha futura entrada no blog, mais nesta imos centrarnos no gíglico, un delicioso idioma creado por Julio Cortázar.

O que acabamos de escoitar é a voz do propio Cortázar lendo o capítulo 68 de Rayuela, obra mestra da literatura ludolingüística. Este relato, que describe un apaixonado encontro erótico, está escrito enteiramente en gíglico, unha lingua coa mesma sintaxe e morfoloxía ca o castelán, mais con importantes variacións nas palabras con significado léxico: substantivos (ofernulio, agopausa...), adxectivos (jadehollante, eterfurosa...) e verbos (tordular, entreplumar...). Con todo, o máis curioso é que o poder evocador do gíglico fai que o texto, no seu conxunto, sexa doadamente comprensible.

O mesmo sucede con estoutro vídeo no gíglico de Cortazar. Trátase dunha adaptación do relato «La inmiscusión terrupta» (que tamén recollemos despois), da obra Último round. Esta curtametraxe, rodada nos xardíns de San Carlos da Coruña, foi realizada como práctica académica de Comunicación Audiovisual (UDC) e conta coa locución da poeta Estíbaliz Espinosa.

La inmiscusión terrupta

Como no le melga nada que la contradigan, la señora Fifa se acerca a la Tota y ahí nomás le flamenca la cara de un rotundo mofo. Pero la Tota no es inane y de vuelta le arremulga tal acario en pleno tripolio que se lo ladea hasta el copo.
–¡Asquerosa! –brama la señora Fifa, tratando de sonsonarse el ayelmado tripolio que ademenos es de satén rosa. Revoleando una mazoca más bien prolapsa, contracarga a la crimea y consigue marivolarle un suño a la Tota que se desporrona en diagonía y por un momento horadra el raire con sus abroncojantes bocinomias. Por segunda vez se le arrumba un mofo sin merma a flamencarle las mecochas, pero nadie le ha desmunido el encuadre a la Tota sin tener que alanchufarse su contragofia, y así pasa que la señora Fifa contrae una plica de miercolamas a media resma y cuatro peticuras de ésas que no te dan tiempo al vocifugio, y en eso están arremulgándose de ida y de vuelta cuando se ve precivenir al doctor Feta que se inmoluye inclótumo entre las gladiofantas.
–¡Payahás, payahás! –crona el elegantiorum, sujetirando de las desmecrenzas empebufantes. No ha terminado de halar cuando ya le están manocrujiendo el fano, las colotas, el rijo enjuto y las nalcunias, mofo que arriba y suño al medio y dos miercolanas que para qué.
–¿Te das cuenta? –sinterruge la señora Fifa.
–¡El muy cornaputo! –vociflama la Tota.
Y ahí nomás se recompalmean y fraternulian como si no se hubieran estado polichantando más de cuatro cafotos en plena tetamancia; son así las tofifas y las fitotas, mejor es no terruptarlas porque te desmunen el persiglotio y se quedan tan plopas.

Que? Animádesvos a crear os vosos propios textos nesta lingua de ficción? Aquí e aquí podedes atopar algúns exemplos de creacións en «galegíglico» para vos inspirar.

Tanto tautograma tenme tolo

Xa vimos nun post anterior en que consisten os tautogramas. Pois ben, aló polo 2 de febreiro 2008, o poeta Igor Lugrís, a través do seu blog persoal, lanzou ao mar aberto de Internet unha brillante proposta que chamou «Escreve o abecedário!». Nela animaba a crear textos con vontade literaria que contivesen só palabras coa mesma letra inicial, é dicir, tautogramas.

Nesa mesma entrada, Lugrís ofrecía xa algunhas pezas a xeito de modelo, coa letra «a», coa letra «b», coa letra «c» e coa letra «d».

Só uns días despois, a tamén poeta Estíbaliz Espinosa recollía a luva e no seu propio blog, nunha entrada chea de humor e retranca, presentaba un coidado tautograma en «m».

Posteriormente, vítimas dun efecto viral, foron aparecendo na arañeira novos autores tautogramáticos. Así temos este texto en «s» ou estoutro en «n».

En fin, unha mostra de virtuosismo ludolingüístico algo arredada no tempo, mais que proba ás claras o poder contaxioso e expansivo da rede.