Aspirina, Orfidal, Sintrom, Rinofrenal...

Ás veces, pronunciar o nome dalgún remedio para a dor de cabeza xa produce dor de cabeza. Quen demo lle pon o nome aos medicamentos?

Con ducias de miles novos produtos aprobados polas autoridades cada ano, non é de estrañar que as farmacéuticas invirtan ducias de miles de euros en axencias que lles buscan o mellor nome comercial. Así xorden marcas rexistradas como Calmatel, Tiorfan, Dormidina, Sintrom ou Lucentis, que corresponden a cadanseu principio activo de nome moito máis «trabalingüístico»: piketoprofeno, racecadotrilo, doxilamina succinato, acenocumarol ou ranibizumab.

As regras básicas á hora de bautizar un medicamento son tres: que o nome sexa curto, pegadizo e fácil de pronunciar en moitas linguas diferentes.

Logo, a creatividade xoga tamén o seu papel. Só tres exemplos:

O nome Aspirina fai referencia ás plantas do xénero spiraea, da familia das rosáceas, utilizado para obter o seu principio activo.

Orfidal deriva de Orfeo, personaxe da mitoloxía grega que, cando tocaba a lira, facía acougar as almas dos seus concidadáns.

Seica Viagra xurdiu da combinación de «vigor» e «Niágara». Queda clara a idea de fluxo potente? E, ademais, disque «vyagraa» en sánscrito significa ‘tigre’. Así xa non quedan dúbidas!

E unha orixinal peza como broche de hoxe: o soneto VADEMECUM do poeta salmantino Raúl Vacas (que descubrín grazas a Estíbaliz Espinosa). Unha forma lírica e orixinal de expoñer a farmacodependencia da nosa sociedade.

VADEMECUM

Ardine, Alugelibys, Aspirina,
Ornade, Frenadol, Polaramine,
Feldene, Mucorama, Betadine,
Bio-Hubber, Oralsone, Buscapina,

Prozac, Celestoderm, Maxicilina,
Septrín, Cefalexgobens, Augmentine,
Saldeva, Ferromorgens, Oraldine,
Vaspit, Oftalmolosa, Biodramina,

Isdinium, Hibitane, Nolotil,
Fluidasa, Termalgin, Rinofrenal,
Orudis, Tanakene, Clamoxyl.

Adiro, Conductasa, Senioral,
Profer, Optalidón, Gelocatil,
Zantac, Aureomicina y Hemoal.

Entre a tipografía e a danza

Dáme un par de corpos e fágoche nun instantiño as letras que queiras. Esa é a idea de «Ti dás o tipo», unha fermosa campaña do Servizo Galego de Saúde a prol da doazón de sangue e que lembra outros alfabetos creados do mesmo xeito.

Certamente é, como vemos aquí, unha idea divertida e motivadora para traballar en idades temperás a aprendizaxe das letras e, á vez, a exploración do propio corpo. 

Claro que tamén pode resultar unha expresión artística de primeira orde. Unha mestura perfecta de tipografía e danza. Costas que se dobran, brazos que se estarrican, pernas que se cruzan e corpos que se abrazan: así van xurdindo as letras todas, unha tras outra. Como neste «Alphabet des corps», cun bailarín e cunha bailarina modelando os seus corpos nus ata formar o abecedario inglés completo. Abraiante!

Tautogramas que salvan vidas

De novo, unha proba das aplicacións médicas da ludolingüística. Hai un tempo xa vimos como un acrónimo galego permite sintetizar un método para o tratamento endovascular dos aneurismas de aorta abdominal.

Hoxe temos un tautograma de tres efes que axuda a memorizar con maior facilidade os síntomas do ictus: 

Fala (non ser capaz de dicir correctamente palabras simples)
Forza (non poder elevar os brazos á mesma altura máis de dez segundos)
Faciana (non mostrar todos os dentes ao sorrir).

Así é a campaña do «Plan de asistencia ao ictus en Galicia» (Plan Ictus) do Sergas. Unha adaptación, desde a nosa lingua, da escala de CINCINNATI ou FAST, cos tres signos que permiten detectar un accidente vascular cerebral.  

Curiosa e frutífera relación entre a medicina e os xogos de palabras!

«The dancing letters»

Se cadra John Lennon, Albert Einstein, Leonardo de Vinci, Pablo Picasso ou Steve Jobs eran malos soletreando, mais todos eles compensaron iso cunha gran capacidade para ser creativos e para pensar de maneira diferente. Todos eran, ou crese que eran, disléxicos!

En verdade, a dislexia non é a incapacidade de ler. A mente disléxica funciona de xeito diferente e debe aprender tamén dunha forma distinta. A súa aprendizaxe resulta máis eficaz se é multisensorial.

Esta idea foi o xerme do libro The dancing letters, que basea a súa metodoloxía nos «pop-ups» ou ventás emerxentes. Grazas a ela, os nenos disléxicos interactúan co libro nunha experiencia visual e táctil, de xeito que poden lembrar mellor as diferenzas entre unhas grafías e outras: a distinción entre «b» e «d», entre «n» e «u»... Un grande recurso lúdico e manipulativo deseñado en Bombai (na India) pola xente de Maharashtra Dyslexia Association. A obra foi repartida de balde a nenos disléxicos, a pais e tamén a profesores da súa comunidade. 

De novo, unha proveitosa forma de empregar o divertimento e o xogo para mellorar as aprendizaxes!

«Adiós ríos, adiós fontes» en pictogramas

Rodeábanos a desolada estepa. Só aló, ao fondo, o vello Guadarrama, en cuxo cume branqueaba a neve... Contemplando esta imaxe e recordando en presenza de tal esterilidade a exuberancia dos campos de Galicia, a nosa escritora sentiu a necesidade de escribir e publicar un libro que reflectise en toda a súa poesía e pureza, as paisaxes e a vida enteira da xente do noso país... E aquela mesma noite, presa a alma das profundas tristezas de quen, sen tocar nos seus vinte e catro anos, se cría cun pé na cova; sospeitando que xa non volvería ver o ceo da triste Compostela, baixo o cal a agardaban, trazou, con man rápida e coa brevidade da improvisación, aqueles versos tan tristes e tan fermosos que levan por glosa a canción popular máis en consonancia co estado do seu espírito, «Adiós ríos, adiós fontes».

Manuel Murguía, Los precursores (1866)

Así conta Murguía como, en 1861, unha Rosalía de Castro que deixaba Galicia atrás compoñía os seus primeiros versos en galego. Un impulso vital que acabaría por dar orixe, dous anos despois, a Cantares gallegos, o libro fundacional do noso Rexurdimento.

Nun par de días, o 17 de maio, conmemoramos o 152º aniversario daquela publicación. E para celebralo, velaí vai este vídeo: o poema «Adiós ríos, adiós fontes», interpretado por Amancio Prada e con pictogramas deseñados para persoas con difcultades na comunicación e na fala (transtornos do espectro autista, afasia, parálise cerebral...).

Símbolos pictográficos propiedade de CATEDU (Centro Aragonés de Tecnologías para la Educación) baixo licenza Creative Commons e incorporados a este vídeo polo CEIP Anxo da Garda, da Coruña. E non é o único, como podedes ver aquí. Parabéns polo esforzo inclusivo!

Acrónimos que salvan vidas

Cirurxiáns vasculares do CHUS (Complexo Hospitalario Universitario de Santiago) acaban de poñer en marcha un novo método que axuda a planificar o tratamento endovascular dos aneurismas de aorta abdominal. O éxito da súa aplicación en Compostela fixo que centros hospitalarios de todo o mundo amosasen grande interese por incorporalo ás súas técnicas.

Para a súa doada memorización, o protocolo tomou forma de acrónimo. Así o explican en La Voz de Galicia.

As oito normas do protocolo preséntanse resumidas en forma de acrónimo. Forman a palabra Santiago. Elaborárono en inglés «para facilitar o seu uso internacionalmente». Así, o S correspóndese co inglés «size» e indica medir o aneurisma; o A con «access», para decidir se é femoral ou polo brazo; o N con «neck» (pescozo); e así ata o O final de «OK».

Deste xeito, exportamos técnicas cirúrxicas e acrónimos de noso. Un procedemento de abreviación convertido en xogo e ao que, por certo, están moi afeitos os estudantes de Medicina. Con el, memorizan criterios de diagnóstico, series de músculos, de ósos... (Criterios de diagnóstico da febre reumática: CANCER: Cardite, Artrite, Nódulos subcutáneos, Corea, ERitema marxinado. Músculos do pulgar: AFOA: Abductor, Flexor, Oponente, Aductor. Ósos do cráneo: ES PATO FEo: ESfenoides PArietal Temporal Occipital Frontal Etmoides). Unha relación entre Medicina e Ludolingüística que dá para interesantes artigos como este.

En fin, acrónimos que salvan vidas. Ludolingüística que salva vidas.