De Gondorriño a Verín Osborne

Sempre xenial Davila! Mágoa que, a estas alturas, aos nosos cativos haberá que lles explicar onde está a graza. Que era iso das caixas? Que era iso da fusión? En fin, unha feliz ocorrencia:

Gondorriño, Cangoaña, Ponteariz...

O caso é que este cadriño de Luís Davila vén de marabilla para introducir outro caso de xogo coa toponimia galega. Hai xa uns meses, a través do blog Xavedes! (do Equipo de Dinamización da Lingua Galega do Colexio Lestonnac, de Ferrol) souben dun hashtag que por unha noite arrasou en Twitter (segundo din, mesmo chegou a ser Trending Topic estatal): #PobosGalegosFamosos. Os usuarios que participaron nel puxéronse a xogar cos nosos nomes de lugar de xeito que se convertesen en calquera outra cousa: títulos de filmes, nomes de artistas famosos, topónimos doutros países... Aí van algunhas desas divertidas creacións:

Lugo Boss, Palmeira Anderson, University of Cambre, Verín Osborne...

Un bo exemplo do rendemento lúdico da paronimia (Hugo - Lugo; Pamela - Palmeira; Cambridge - Cambre; Bertín - Verín...). 

Tócavos agora a vós xogar cos topónimos. Quen se anima a crear hilarantes creacións como as anteriores?

Tanto tautograma tenme tolo

Xa vimos nun post anterior en que consisten os tautogramas. Pois ben, aló polo 2 de febreiro 2008, o poeta Igor Lugrís, a través do seu blog persoal, lanzou ao mar aberto de Internet unha brillante proposta que chamou «Escreve o abecedário!». Nela animaba a crear textos con vontade literaria que contivesen só palabras coa mesma letra inicial, é dicir, tautogramas.

Nesa mesma entrada, Lugrís ofrecía xa algunhas pezas a xeito de modelo, coa letra «a», coa letra «b», coa letra «c» e coa letra «d».

Só uns días despois, a tamén poeta Estíbaliz Espinosa recollía a luva e no seu propio blog, nunha entrada chea de humor e retranca, presentaba un coidado tautograma en «m».

Posteriormente, vítimas dun efecto viral, foron aparecendo na arañeira novos autores tautogramáticos. Así temos este texto en «s» ou estoutro en «n».

En fin, unha mostra de virtuosismo ludolingüístico algo arredada no tempo, mais que proba ás claras o poder contaxioso e expansivo da rede.

Titultextos

Para quen non o coñeza, aquí deixo o enlace dun dos mellores blogs sobre literatura que coñezo: Lector en desvelo. Un espazo sobre libros e escritores cheo de curiosidades, afán lúdico e moito sentido do humor. Totalmente recomendable!

Unha das propostas máis divertidas de Lamberto García del Cid, o creador do blog, son os titultextos. Nas súas propias palabras: «un artificio ludolingüístico que consiste en incluir, nun parágrafo con sentido, o maior número de títulos de obras literarias». Nesta bitácora podedes atopar varios titultextos: este é o primeiro e no arquivo podes atopar outros. 

A literatura galega ofrécenos todo un ecosistema de títulos: hainos curtos (Nai, de Xosé Neira Vilas), longos (A sonada e proveitosa enchenta do Marqués Ruchestinto no derradeiro século da súa vida, de Euloxio R. Ruibal), polisémicos (Follas novas, de Rosalía de Castro), paronímicos (Nós nus, de Olga Novo), onomatopeicos (Tic-tac, de Suso de Toro), palindrómicos (A torre da derrotA, de Gonzalo Navaza)...

Aproveitando esta diversidade, atrevinme a crear un titultexto con obras da literatura galega. Velaí vai, espero que vos guste. 

A dona do corpo delgado, despois de elevar as pálpebras, ollou arredor de si. Para ela, por mor do crime en Compostela, as cousas xa non eran igual. Desde a fiestra baldeira dun hotel de primeira sobre o río pensaba saudosa: «non vexo Vigo nin Cangas». Só podía contemplar os eidos da Terra Chá: herba aquí ou acolá, un millón de vacas e xente ao lonxe. Poñíase o sol do verán: era o crepúsculo. E as formigas a pasear polas paredes. Xa se imaxinaba pasando unha longa noite de pedra á lus do candil. Por sorte, chegou un Land Rover; e nel, Cándido Branco e o Cabaleiro Negro, os dous de sempre. Por fin xa podía comezar a esmorga! 

Podedes descubrir todos os títulos que se recollen no anterior titultexto? E por que non probardes a crear os vosos propios titultextos? Suxírovos acudir, se o precisades, ao catálogo de obras da Biblioteca Virtual Galega para atopardes títulos á esgalla.

O humor de Nachortas

 

 

 

Ignacio Hortas Rodríguez, máis coñecido como Nachortas, é un dos debuxantes máis experimentados do noso país. Como caricaturista e humorista gráfico, publicou en diversos «fanzines», revistas de humor e xornais (Mondongo, Xo, Valiundiez, Das Capital, Can Sen Dono ou Diario 16 de Galicia). Na súa faceta de ilustrador, colaborou con varias editoras (Galaxia, Do Cumio, Xerais...).

Na actualidade, podemos gozar periodicamente das súas viñetas no suplemento económico dominical Mercados de La Voz de Galicia e na edición comarcal de Arousa deste mesmo xornal. No primeiro caso, os protagonistas das viñetas son un mendigos a pedir na rúa e, no segundo, uns paisanos dos de boina encasquetada. Todos eles nos ofrecen súa visión lúcida e irónica de calquera tema: a crise económica, a actualidade local, o boom inmobiliario, as diferenzas interxeracionais, a corrupción política...

E non poucas veces Nachortas acode, como recurso chave nas súas viñetas, aos xogos de palabras. Por exemplo, nos chistes que encabezan a entrada empréganse estes recursos: aférese, sufixación, polisemia e antonimia. Podedes identificar en cales?

Ah!, e para rematar, velaquí unhas interesantes ligazóns especializadas en humor gráfico galego: eivados.com, oimperdibel.blogspot.com.es e humorgz.blogaliza.org. Seguro que gozaredes con elas.

Fonética para os máis pequenos

Hai que ver que cousas feitiñas se conseguen coa técnica do stop motion. Grazas á xente de Remexernalingua coñecín este magnífico vídeo educativo portugués elaborado por un grupo de mestres/as de 2º Ciclo de Ensino Básico (a nosa Educación Primaria). O seu obxectivo é transmitir, de forma simple e divertida, o concepto de fonema (un contido aparentemente árido para os cativos).

Un vídeo que pode resultar moi rendible tamén para os nosos rapaces pois, ademais de lles axudar a comprender sen dificultades eses contidos máis «técnicos», tamén os achega aos feitos da diversidade lingüística e da familiaridade entre o galego e o portugués.

Bótanse en falta máis ferramentas audiovisuais en galego que traten estes contidos. Pola rede atopei estoutro vídeo do valiosísimo microespazo «Ben falado», dirixido e presentado polo académico Xesús Ferro Ruibal. Nel faise unha amena presentación das sete vogais da nosa lingua.

Sonoros versos tautogramáticos

Yolanda Castaño xa apareceu neste blog un tempo atrás como presentadora do popular concurso Cifras e letras. Na entrada de hoxe, a poeta nada en Compostela ocupa un papel protagonista como autora dun título máis da nosa «bibliografia ludolingüística básica»: Elevar as pálpebras (1995). Trátase da súa primeira obra, un poemario que aborda a temática erótica cunha perspectiva feminina e feminista e que zumega sensualidade e ton lúdico. Unha boa proba disto é o poema «Abecedarios baleiros» no que Castaño ensaia o a técnica do tautograma.

Un tautograma (do grego tauto- ‘o mesmo’ -grama ‘letra’) é un verso ou un poema formado por palabras que comezan pola mesma letra. A autora logra crear, en forma de suxestiva e sonora enumeración, un gran texto tautogramático que percorre, letra a letra, todo o noso abecedario.

Abecedarios baleiros
Abecedarios de azar amargurado.
Beixos de baldíos balorentos.
Camposas cansas de cinza cega.
Chairas de chumbo chaguazoso.
Dor de debuxos desfigurados.
Esvaemento de esperanzas ebrias.
Fumes fuxidos de fogaxes fríxidas.
Gándaras de galaxias grises.
Hecatombe de herméticas herdanzas.
Idiomas de idades inaprensibles.
Lentura lene de lánguida laceira.
Mares de macias mágoas mancadas.
Nubes de náufraga nudez.
Outono de olladas orfas.
Poeira de pedra prateada.
Queixume de quietude queda.
Recendos raros de relentos rotos.
Saraiba de sorrisos secos.
Templos temperáns de torpes tentos taponados.
Universos de utopías últimas.
Vales vacíos de vagos vapores vagabundos.
Xardíns xementes de xarope xélido.
Zodíacos de zume zugado que zozobra.

Este texto de Yolanda Castaño, peza singular na nosa fauna ludolingüística, non pasou desapercibido para os nosos lectores máis novos e en blogs coma este ou estoutro podemos atopar novos poemas tautogramáticos inspirados nel.

Quen se anima a crear outro/s tautogramas?

Coa LudoteGa, ata setembro!

Porque ben o merecen, recuncamos coa xente amiga da LudoteGa. A xeito de despedida ata setembro, aquí deixo o fermoso vídeo da súa última xuntanza do 10 de xuño. Unha animada festa nun parque de Barcelona (con xantar, xogos, maxia, monicreques, bailes e cancións) que busca contaxiarlles, de forma lúdica, o «virus galegofalante» aos máis pequenos. De novo, parabéns!!!

Despois daquela primeira entrada do mes de febreiro coa que Xogosdelingua botou a andar, chegamos con esta ás 57. Só me queda darvos as grazas polas vosas visitas, comentarios e apoios. Prometo volver con novos folgos e rompervos a cabeciña con outras «teimas ludolingüísticas» de aquí a un mes. 

Apertas a todos/as.

«Beat box»: habilidade vocal e bucal

O «beat box» (en galego, «caixa de ritmos») é unha forma de percusión vocal que se basea na habilidade de imitar golpes de batería, ritmos e sons musicais empregando a cavidade bucal, os labios, a lingua, a gorxa e a propia voz.

O beatboxing xurdiu nos anos 80 do século pasado vinculado á cultura hip hop estadounidense. Fíxoo como un estilo da rúa: nos barrios pobres de Nova York os mozos non tiñan radiocasetes por seren  pesados e, ademais, moi caros; daquela, como alternativa, xurdiu o «beat box», unha destreza que lles permitía construír un padrón rítmico sobre o que rapear en calquera lugar e en calquera momento.

Mais todo isto explícao moito mellor, neste vídeo da extinta A Nosa Terra (localizado en Trabalingua), o máis destacado beatboxer galego, Gendebeat (ou Carlinhos Gende), que hai tempo se fixo célebre pola súa versión do himno galego. 

Todo un obradoiro avanzado de «beat box» e, asemade, de fonética: unha manchea de sons diferentes, polo seu modo de articulación (oclusivos, fricativos, laterais, vibrantes, nasais...) e polo seu punto de articulación (bilabiais, dentais, alveolares, palatais, velares...), ao servizo da creación musical máis contemporánea. Quen dá máis?!

E para verdes e escoitardes de forma aplicada como se articulan todos estes sons, esta web pode servos útil. Ten como base a lingua inglesa, mais moitos dos seus fonemas son comúns tamén ao galego.

Quen se anima a seguir os pasos de Gendebeat?

Solucións aos lemas das camisetas (29-6-2012): Paronimia: Galicia - Alicia; ración - nación; Heidi - heavy / Homonimia: falo (‘pene’) - falo (‘falar’) / Homofonía: boi - boy / Calembur: Ga lego - Galego / Frases feitas: «A fame é nejra», «Rómpeslle a cabeza a un santo!».

O humor de Sabela Arias

 

 

Sabela Arias é unha licenciada en Belas Artes que se formou primeiro en Lugo, a súa cidade natal, e logo en Salamanca e en Euskadi. Leva moito tempo dedicada profesionalmente ás distintas facetas da súa arte: ilustración de libros, deseño de carteis, pintura... Pezas súas foron expostas por toda Galicia e tamén en Porto, París, Den Haag, Saraxevo...

Mais esta entrada, como vemos ao comezo, está centrada no seu labor como humorista gráfica. Desde hai seis anos Sabela mantén activo o blog historiasdeiciaeavoa.blogspot.com. Nel recolle as tiras cómicas publicadas periodicamente no xornal gratuíto de Terras de Santiago e que están protagonizadas por unha nena, Icía, e pola súa avoa. Estas dúas mulleres ofrécenos, en clave de humor, unha visión lúcida de todo o que lles preocupa (a política, a economía, a educación, a cultura, a lingua, a natureza...); e sempre cunha perspectiva feminina. Un punto de vista que recorda a sabedoría e a retranca do noso imprescindible Carrabouxo e tamén a irreverencia e a rebeldía da xenial Mafalda.

Así o podemos ver tamén neste vídeo editado pola propia Sabela Arias.

En fin, como vimos en entradas precedentes, os nosos humoristas recorren ás veces a certos xogos lingüísticos para xerar o efecto cómico nas súas pezas. Podes identificar en cal viñetas do comezo se emprega a prefixación, en cal a paronimia e en cal a polisemia?

Cociña kakofónica (completa): bo proveito!

Nunha entrada anterior, presentamos o maxistral texto titulado «Cociña kakofónica», da autoría de Alfonso Álvarez Cáccamo e convertido polo dúo Mofa e Befa nun espectáculo teatral xa clásico. Como comentamos entón, trátase dunha mostra da nosa mellor gastronomía monovocálica.

Escoitáramos daquela unha gravación da Radio Galega coa receita do «Lombo do porco ó modo ostrogodo». Agora, por fin, dei cun vídeo no que podemos gozar ao completo do resto das receitas: «Percebes en prebe de esqueletes de reses» e «Gran asada». E tamén nel se nos anuncian futuras achegas culinarias que completarían o abano vocálico: «Difícil Pil-Pil» e «Ñu cru». O espectáculo formou parte das Ultranoites da Sala Nasa, hoxe, afortunadamente, activa en Teo.

No que respecta aos «Percebes en prebe de esqueletes de reses», cómpre lembrarmos que, como pasaba co «Lombo ostrogodo...», é mais ben un prato bivocálico pois nel alternan «e» aberto (prebe, mel...) e «e» pechado (percebe, reses..).

Por certo, no fermoso blog Papilosear podemos descubrir como agromou a vocación culinaria entre os escolares galegos con máis receitas dunha soa vogal.

Daquela, bo proveito!

LudoteGa: unha grande iniciativa

De cando en vez xorden iniciativas admirables e que chaman á esperanza dos que amamos o noso idioma: un grupo de pais e nais residentes en Barcelona, apoiados pola Asemblea Cultural Galega desta cidade, decidiron botar a andar a LudoteGa, un encontro lúdico de carácter periódico no que intentan proporcionarlles aos seus nenos a oportunidade de xogar e interactuar de forma natural en lingua galega. Nel hai música, xogos tradicionais, maxia... e, por suposto, xantar.

O éxito das dúas primeiras convocatorias foi máis alá das súas expectativas iniciais e agora xa teñen convocada unha nova LudoteGa para este 10 de xuño. Podedes ampliar información aquí.

No seu blog, teñen pendurado este fermoso vídeo dun dos seus primeiros encontros.

O máis triste é recoñecer que en moitos lugares do noso propio país, para que os nosos nenos e mozos poidan desenvolverse con normalidade en galego, como podemos ver aquí ou aquí, haberá que acabar recorrendo a iniciativas coma esta. En todo caso, parabéns LudoteGa!

Unha grata sorpresa

Onte xogosdelingua recibiu unha boa noticia. Desde trafegandoronseis decidiron agasallarnos co honorífico Liebster Blog («o meu blog favorito», en alemán).

Sempre é motivo de alegría saber que as achegas dun blog «novato» coma este son ben recibidas; mais se o recoñecemento vén dunha bitácora referente que admiro e sigo con asiduidade (e que xa superou hai tempo as 5000 entradas), a satisfacción aínda é maior.

Con orgullo lucirei na barra lateral o logo deste galardón simbólico.

O Liebster Blog é unha iniciativa que xorde cun «positivo espírito viral»: os autores/as dos blogs premiados poden, se o desexan, contribuír a multiplicar a cadea de recoñecementos coas seguintes normas:

• Copiar e pegar o premio no blog enlazándoo con aquel que cho otorgou
• Premiar outros cinco blogs favoritos coa condición de que teñan menos de douscentos seguidores e deixarlles un comentario nas súas entradas para lles notificar que gañaron o premio.
• Confiar en que continúen a cadea premiando á súa vez os seus cinco blogs preferidos.

Daquela, velaí van os meus cinco blogs favoritos (por orde alfabética).

aprofa.blogspot.com.es: pola súa xenerosidade en propostas, materiais, iniciativas...

ascandongasdoquirombo.wordpress.com: por compartiren esas experiencias artísticas tan fascinantes.

bemilladoiro.blogspot.com.es: polo seu compromiso de anos coa lectura e coa educación.

humorgz.blogaliza.org: polo refacho de aire fresco que nos trae o seu humor irreverente.

ollapoloburatinho.blogspot.com.es: por permitirnos descubrir tantas cousas ao outro lado do buratiño.

O humor de Luís Davila [1]

Luís Davila publica as súas viñetas diarias no Faro de Vigo. Este humorista gráfico agasállanos cada mañá cunha ocorrente escena cómica, sempre co protagonismo da xente de a pé da súa terra natal, o Morrazo, e as súas vicisitudes cotiás: a crise económica, o desemprego, o fútbol, a terceira idade, as infraccións de tráfico, as contradicións entre modernidade e tradición... Uns personaxes e unhas situacións nas que todos nos vemos reflectidos. Podemos gozar da recompilación das súas creacións no blog O bichero ou tamén no volume impreso Jalisia Kaníbal.

Como xa vimos na entrada sobre o «Xenial Carrabouxo», un dos recursos máis frecuentes no ámbito do humor gráfico son os xogos de palabras. Os dobres sentidos que estes orixinan sempre dan pé a un sorriso.

En cada unha das catro viñetas anteriores domina un dos seguintes recursos: prefixación, homofonía, polisemia ou paronimia. Poderiades descubrir que recurso corresponde a cada unha?

Con seguridade, se vos mergullades no blog ou no libro citados, gozaredes de momentos de gran diversión e atoparedes algún outro exemplo destes recursos.

Solucións aos xeróglifos (30-3-2012): Doces e té (Doce sete) / Semella barato (Semellaba rato) / De Nigrán a Lugo (Denigran alugo) / As de ouro só (Ás de ouros o)