Bo Nadal! (en ambigramas)

Cos mellores desexos! (Vía espejolúdico e obreveverbo)

Palabras numéricas

Hai pouco descubrín un interesante artigo en divulgamat.net do que xa me tardaba dar noticia. Co título de «Palabras númericas», falaba dunha serie de anuncios publicitarios en que os números eran empregados para representar letras. Lembroume en boa medida o alfabeto leed, ese curioso enredo consistente en escribir textos a base de treses, seises, ceros, setes...

Encabezando a anotación de hoxe, tedes dous deles. Son obra da axencia Noble Graphics (Bulgaria) e serviron para a campaña dos premios Effie de publicidade cun slogan cheo de forza: «Cando os números falan máis ca as palabras...», «...os números teñen a última palabra». Unha pequena obra mestra chea de elegancia na que números e símbolos, despoxados do seu valor matemático, só posúen valor visual. Verdadeira tipografía.

A cousa non quedaba aí. Outra campaña recollida no artigo é a que versionaba o logotipo de The Economist ben a través de números, ben a través símbolos matemáticos. De novo un deseño sinxelo e atraente.

Outra das mostras de palabras numéricas era esta serie de carteis cos que o Royal Bank do Canadá promocionaba os seus plans de pensións. O lema da campaña da axencia BBDO de Toronto: «A súa xubilación é máis ca números». E os números, de diferentes fontes, formaban palabras asociadas á calidade de vida: «saúde», «familia», «viaxe»...

E estoutra serie, deseñada pola axencia de publicidade Y&R Dubai para o banco Mashreq, contaba cun slogan moi semellante: «Vemos máis ca números». Unha idea fermosa esa do banco que lles ofrece aos seus clientes «seguridade», «soños»... máis alá das simples cifras. Que boíños os bancos!

Zarampagalegando

Se vos gustan estas imaxes que ilustran sinónimos, preposicións ou campos semánticos, tedes que facervos seguidores de Zarampagalegando, o meu último pequeno gran descubrimento. Un blog cheo de espírito crítico, sentido do humor e moito amor pola lingua.

A súa creadora, «A churrusqueira», explica así como concibiu para o seu recuncho na arañeira ese nome sesquipedalista.

Comezarei explicando o nome do blog: tiña outras palabras na mente (zaragalladas, churrusqueiradas, fervellasverzas) pero xa estaban «pilladas», así que tiven que inventar un neoloxismo: mesturei zarampallada (barullo de cousas) e galegando (non existe, pero enténdese).
Como tantas veces na vida, unha cambadela pode acabar sendo boa cousa; así que agora estou contenta de que o meu blog teña un nome que ata hoxe non existía.

Un blog de visita obrigada que recende a retranca e brincadeira. Aí van as miñas etiquetas favoritas: retranca, microrrelato, dicionario visual ou churrusquenciclopedia. Botádelle unha ollada!

«Tris, tras, cabaleiro, fóra estás»

Poucos recordos da miña nenez gardo tan vivos como aquel día triste en que descubrín as rúas de Portonovo pavimentadas de cemento gris. Como por arte de maxia, unha mañá, ao saír da casa, todo apareceu anegado por aquela superficie estraña, fría, dura, hostil. Para toda a rapazada nada volvería ser igual. Onde iamos xogar ao cravo? Ou ao gua? Ou a tantos outros xogos que precisaban da terra amable, agora cuberta para sempre? Nin sequera os anárquicos partidos de fútbol volverían ser os mesmos: acabouse o de deixarse caer ou escorregar, se non queriamos deixar no chan o pelello ou algo máis. As cousas do progreso... 

Todo isto agromou na miña memoria a través dunhas palabras máxicas que non escoitaba desde aquela: «Tris, tras, cabaleiro, fóra estás». De paseo por Enredamos, un dos meus blogs de cabeceira, dei cun grupo de nenos a cantar este recitado para botar as sortes. E, de súpeto, vinme transportado a aqueles primeiros anos 70 do século pasado. Amigos de Enredamos, parabéns polo voso labor de recuperación e posta en valor deste patrimonio. E grazas mil por esa viaxe no tempo!

Tipografía manual

Xa coñecedes a miña fascinación pola tipografía creativa e lúdica (lembrades esta entrada?, ou esta?, ou estoutra?). Vía unaracnidounacamiseta descubrín este fantástico experimento tipográfico, creado pola deseñadora taiwanesa Tien-Min Liao.

Aínda que inicialmente poida parecer sinxelo, detrás desta orixinal tipografía feita coas mans hai unha chea de traballo de planificación e de ensaio.

No experimento, Tien-Min trazou liñas con tinta nunha ou en ambas as dúas mans de xeito que puidese formar unha letra maiúscula. Logo, estudou a perspectiva e manipulou os seus xestos co fin de transformar cada letra maiúscula na súa correspondente minúscula. O reto foi non borrar nin retocar a tinta negra das mans con ningún dos pares maiúscula / minúscula. O único xeito de lograr cada transformación era mudando os xestos ou as perspectivas. Aquí tedes algúns exemplos destas transformacións.

E aquí queda o alfabeto completo.

Produto galego, etiqueta en galego

Hai tempo que, cando toca encher a neveira, merco, se podo, produto galego. Consulto devagar as etiquetas e opto, se hai oferta, por produtos do país: auga mineral, leite, patacas, mel... O que dá traballiño é atopar produtos de noso que, ademais, conten coa etiquetaxe en galego. Este é só un pequeno xesto de complicidade e compromiso coa lingua e co país, máis alá dos céntimos arriba (ou abaixo) no prezo final.

Por iso, súmome de bo grao á tarefa de espallar esta campaña oficial a prol dos produtos etiquetados na nosa lingua. Así a presentan na rede (Vía Carta Xeométrica).

Facer viables as industrias de tranformación do agro galego e normalizar o uso da lingua galega na publicidade e etiquetas dos seus produtos, velaí os obxectivos desta campaña de publicidade dirixida aos consumidores galegos. Chamamos ao consumo responsable e solidario coas marcas comerciais que se identifican co noso idioma. Que isto sexa posible depende de todos nós.

Por certo, un anuncio propagandístico que ben vale como recurso para presentarmos e traballarmos o campo semántico dos alimentos dun xeito diferente e creativo.

Nomear é ser e posuír

Nós somos nós polo xeito en que nomeamos o mundo. É mediante a nosa lingua que categorizamos e organizamos a realidade que nos rodea. Daquela, onde hai unha lingua, hai un pobo e unha cultura orixinais.

Pensando nisto lembrei unhas palabras de Álvaro Cunqueiro, que expresan está idea de forma ben luminosa e poética:

Ninguén me ensiñaba a fala, que eu adeprendía cos labregos e cos homes dos oficios, cos cazoleiros e cos ferreiros, no forno de cocer o pan e nas feiras. E vía o mundo coa miña fala, e facíame dono del, da abidueira e do merlo, dos escuros montes que pechan o meu val natío, e da claridade que se abre por onde eles mesmo o fan pra que poida entrar á terra o vento mareiro.

Esta idea de que coa fala aprendemos a pensar o mundo tívoa moi presente o alumnado do IES Chano Piñeiro de Forcarei e o do IES Pintor Colmeiro de Silleda ao elaborar o vídeo inicial. A chuvia, as partes do carro e os apeiros de labranza, tres campos semánticos que ilustran ben a riqueza semántica do galego e o xeito en que este nos vincula ao mundo.

De novo, vía Carta Xeométrica.

Solucións xogos enigmísticos (26-6-2014): Anagrama: un astro - Saturno. Palíndromo: Oh, palabra, acaba! - Ai, verba, abrevia! Enigma: semáforo.

Unha curiosa novela enigmística

O reino ideal (2007), de Miguel Anxo Mouriño, é unha desas obras que non podía faltar na nosa «bibliografía ludolingüística básica». Esta novela de aventuras para lectores mozos está protagonizada por Antía, unha nena que sofre un drástico cambio vital ao se separaren os seus pais. Á súa chegada a un novo centro de estudos agárdana numerosas sorpresas que, aos poucos, irán mergullándoa no fascinante mundo da enigmística.

Unha obra que permite a quen a le unha aproximación creativa e atraente aos xogos de palabras: charadas, anagramas, bifrontes, palíndromos, enigmas... Estes enredos acompañan coherentemente o relato e converten a súa lectura nun delicioso xogo de enxeño.

En paralelo ao libro, o autor creou o blog A páxina de Buli, a través do cal os lectores poden participar de forma activa e colaborativa na resolución dos xogos enigmísticos. E no blog tamén podemos atopar un valiosísimo Manual de Enigmística que nos permite coñecer mellor este mundo de creatividade, enxeño e amor polas palabras.

E para facer algo de sa ximnasia mental aquí van uns cantos xogos d’O reino ideal.

Anagrama (reordena as letras para formar un novo enunciado):
Un astro

Palíndromo (crea un enunciado sinónimo do seguinte que teña forma de palíndromo):
Oh, palabra, acaba!

Enigma (descubre o concepto encuberto neste poema cheo de dobres sentidos):
MITIN DOS VERDES
Se florece a esperanza, camiñamos
sen medo do futuro,
por iso os verdes son os máis seguros;
porque se a flor vermella
dos teus pasos errantes se apodera
ou o centro impreciso e dubidoso,
verás, ansioso, 
o progreso que buscas, en espera.

A nómada mono, nómada mona

Vía Movemento Rever dei con esta peza de humor gráfico palindrómico: que curiosas relacións amorosas revelan estes enunciados simétricos! O seu autor, o palindromista mexicano Christian Díaz, defínese así no seu blog persoal:

Christian (DX) Anacoreta mexicano. Aficionado al humor, historietas, caricaturas y palíndromos. Casi todo lo de este blog es mío y muy personal.

De vos mergullardes un anaco na súa bitácora, poderedes atopar outras pezas palindrómicas e tamén unha sección con orixinais anagramas. Humor e enxeño ludolingüístico. Totalmente recomendable!

As adiviñas dos máis pequenos

Unhas cantas adiviñas da tradición popular:

Capullo sobre capullo,
capullo do mesmo pano,
senón cho digo eu,
non acertas neste ano.

E unha chea delas da colleita dos nenos e nenas do CEP de Campolongo (Pontevedra). E coas súas correspondentes ilustracións.

Así é o magnífico traballo «Biblioenredos: adiviñas sobre alimentos», publicado no blog Enredamos deste centro de Pontevedra: unha nova iniciativa que achega os xogos de lingua da nosa tradición oral aos máis pequenos.

Publicidade e xogos de palabras

Hai pouco dei con publicidadconbuenaletra, un curioso blog que xira arredor dos xogos de palabras en anuncios publicitarios. Unha idea feliz: amosar todo o potencial da conxunción entre ludolingüística e publicidade, como xa vimos aquí, aquí ou aquí.

A primeira campaña que encabeza a entrada, de Volkswagen e en inglés, xoga no seu slogan co valor expresivo da antítese: «Small is great!», que poderiamos adaptar ao galego como «Que grande é ser pequeno!». Caralludo ademais ese aire retro!

Deseguido outros dous anuncios tirados da mesma fonte. O primeiro, da empresa de supermercados Consum, xoga coa pronuncia do seu nome. Abofé que acertaron ao conxugar a idea de «poner el acento en el “u” y en lo fresco».

E, por último, un ocorrente xogo de paronimia (en castelán): madre - Maphre. A coñecida compañía de seguros deu no albo ao asociar a proximidade formal entre as dúas voces co papel protector das nais: «Maphre no hay máis que una».

Pezas cheas de sentido humor e de gusto ludolingüístico!

Proxecto adiviña

Vía Carta xeométrica, unha vez máis, coñecín esta proposta educativa e lúdica elaborada desde o CEP Sequelo, de Marín. Trátase do Proxecto adiviña, unha chea de adiviñas populares da man dos nenos e nenas de 4º de EP. Acepta o reto e intenta resolvelas!
 

Aló atrás xa vimos como neste mesmo centro traballaban con outro xénero da nosa ludolingüística tradicional: os trabalinguas.

Como complemento, un libro coas adiviñas escritas e ilustradas polo propio alumnado. E coas respectivas solucións. Fantástico!

Máis haikus e tankas

Nese fervedoiro de iniciativas que é a biblioteca do IES de Poio sempre están a ofrecer novas actividades. Desta volta, no seu blog amósannos o resultado duns obradoiros de haikus e tankas: dous tipos de poesía tradicional xaponesa que, como vimos noutras entradas, están xa incorporados á nosa cultura.

O haiku consta de tres versos sen rima e de estrutura silábica de 5-7-5. A súa finalidade é capturar a esencia do momento presente, do aquí e do agora.

No mar a lúa
deita os seus lampos murchos
onda tras onda
              Xoán Abeleira

O tanka, pola súa banda, é unha especie de ampliación do haiku, ao que se lle engaden dous versos máis, cunha estrutura silábica de 5-7-5-7-7.

Lúa alba de vidros,
xogas co soño e as rochas,
pel de meniña…
albiscando, lúa nova,
o irto colo do mar…
                   Sindo (Gumersindo Álvarez Reza)

Relatos mnemónicos de π [2]

Algúns comentarios nunca serán abondo agradecidos. Neste caso, o de Cibrán, a cabeciña detrás de cartaxeométrica. Por el souben da existencia do II Concurso de Esopías convocado pola asociación Agapema e pola Fundación Barrie a través do seu mateblog. 

Unha esopía (anagrama de poesía) é o nome dado a un deses textos (relato, comentario, poema...) dos que falamos na entrada anterior: un enunciado onde cada palabra leva un número de letras igual ás sucesivas cifras do número π. Aquí podedes conxultar as bases do concurso e aquí podedes ler (e votar) unha chea de esopías xa presentadas ao certame. Hai categorías para todas as idades e o prazo está aberto ata o vindeiro 22 de abril. 

Adiante amantes da literatura de espírito lúdico e matemático!

Éncheo todo coas túas palabras!

 

 

Hoxe, unha simple brincadeira. De paseo por InnovArte Educación Infantil (moi recomendable), dei cun divertido xerador de textos en imaxes. Un enredo en liña que, como vemos arriba, permite incluír as palabras que desexemos nos lugares máis insólitos. Cortesía de RedKid.net.

Aí vai tamén o seu comentario:

RedKid.net é un espazo dedicado ao entretemento educativo. Aí atopamos un xerador de palabras en sitios como un prato de sopa de letras, nos encerados do menú do día, en sinalizacións das estradas, etc, e vímoslle grandes posibilidades de traballo coa lingua escrita, en especial co propio nome.

Adiante! A chantar palabras por todas partes! Seguro que vós tamén lle atopades unha chea de posibilidades.

Do outro lado do buratiño

 

Sempre estou atento a ese fervedoiro de proxectos e actividades que é Ollapoloburatiño, a bitácora da miña boa amiga Susana Lamela. Desta vez, do outro lado do burato aparece o «Proxecto tableTTeando», unha iniciativa que busca aproveitar as posibilidades didácticas dos dispositivos móbiles na aula.

A chegada de 14 tablets ao seu grupo de 2º de EP foi o punto de partida. Con elas, búscase poñer en práctica «outro xeito de favorecer a lectura e a comprensión lectora a través dunha aprendizaxe colaborativa». Xa levan traballado cunhas cantas apps, como ColarMix (para lle daren vida aos seus debuxos) ou SoundCloud (para gravaren as súas lecturas). E hai pouco deron a coñecer unha curiosa iniciativa ludolingüística: os nenos e nenas puxéronse a xogar ao Letris 2, a nova versión dese xogo no que hai que formar palabras coas letras que van caendo (ao xeito do clásico Tetris).

Unha grande idea para facer ximnasia mental á vez que se practica o vocabulario e a ortografía. Seguro que os nenos agradeceron ese refacho de aire fresco. Parabéns!

A importancia de saber idiomas (mesmo o noso)

Os mestres do humor ludolingüístico Les Luthiers amósannos neste vídeo, como en tantos outros, a importancia de saber idiomas. Que arte co inglés!

Nós, en Galicia, imos avanzando paso a paso nese camiño anglófilo. Despois de anos de efectiva política de instrución na lingua inglesa, xa conseguimos interiorizar, ata a cadea do ADN, o léxico e as regras gramaticais deste idioma global. Agora resulta completamente de noso oírmos nas canchas deportivas iso de «little waves come and go», saciarmos a fame con «octopus to the fair» e ante os que teñen o don da inoportunidade chantarmos iso de «another cow in the cornfield!».

E a reducida tribo de teimudos galegofalantes? Estraños na súa propia patria, deron cando menos conseguido que se impartisen cursos de GLE (Galego Lingua Estranxeira). Atentos á convocatoria! (Vía Carta Xeométrica).

Solución aos textos das camisetas (19-3-2014): homofonía (I-fame = hai fame), homonimia (nasa ‘axencia aeroespacial’ - nasa ‘aparello de pesca’), (batea ‘plataforma no mar’- ‘presente de «batear»’), paronimia (castelao - colacao), (jurassic park - jurassic pork), calembur (ga lego).

A revirar o discurso político

Xa temos visto que os palíndromos son eses enunciados que se poden ler igual do dereito e do revés: ollo, a mala lama... Con todo, no referido á sintaxe, a orde dos factores si altera o produto. Por exemplo, non vos é o mesmo [ESE TEMA ESTÁ ESQUECIDO] [E NON CREAS QUE] [ESTOU ANOXADO CONTIGO] que [ESTOU ANOXADO CONTIGO] [E NON CREAS QUE] [ESE TEMA ESTÁ ESQUECIDO].

Este enxeñoso recurso ludolingüístico deu orixe á divertida curtametraxe «Mensaje Post-It-ivo» e agora temos a Berto Romero a recuperar un texto do escritor peruano Fernando de Trazegnies (aquí está nunha entrada de 1de3).

Unha creación que parodia con xenialidade a dobre lectura da linguaxe política. Olliño! Xa sabedes que decote nos queren vender gato por lebre!

Días de ideas

ascensor

 

bigota

 

nubres

 

té-rrorífico

Agudos xogos de palabras ilustrados, cunha chea de humor e de creatividade. Así é thehaydiasblog, un espazo que recomento ferventemente visitar. O seu autor é o deseñador gráfico malagueño Álvaro Fernández Maldonado, coñecido tamén polo alcume de Un buen tipo.

Ao ler as palabras que presentan o seu blog, non podo deixar de me identificar con elas.

Días de ideas. Hai días nos que se che ocorre algo enxeñoso e o apuntas nun anaco de papel. Pode ser nun post-it, nun caderno cotroso ou mesmo nunha flamante Moleskine. Na maioría dos casos estas ideas acaban esquecidas e nunca chegan a se desenvolver. Ás veces, ao reencontrarse o autor con elas, estas chegan a resultarlle totalmente indescifrables. thehaydiasblog loita contra ese esquecemento.
Mire, pense e (se o cre conveniente) ría.

Axúdasme a atopar o can?

De visita por unaracnidounacamiseta, un dos mellores recantos ludolingüísticos que coñezo, dei con esta sopa de letras. Ao comezo non lle prestara moita atención, mais acabei por reparar nalgo estraño: só contiña as letras D, G e O. Lin entón o sucinto encabezado: Pode unha sopa de letras na que hai que atopar só unha palabra de tres letras ser difícil?

E xa non o puiden resistir: mergulleime na sopa na busca dese «can» (DOG), que tamén podía ser a busca dun «deus» (GOD), a súa voz bifronte inglesa.

Ao cabo, teimudo, dei con ela. Tempo levou!

Alguén se atreve a intentalo? Mergulládevos tamén na sopa, mais non esquezades saír de cando en vez a respirar! Ollo, nos vos desanimedes por eses GOOD, DOO, BOD, OGO... que aparecerán decontino! E, de os necesitardes, lembrade os consellos que dera aló atrás.