Toca aprender árabe

Un par de entradas atrás, vimos o divertido que podía resultar converter unha palabra no debuxo do elemento que designa. Falabamos da utilidade didáctica desta técnica á hora de adquirir vocabulario en Inglés, por exemplo. 

Hai algo máis de tempo, en «O chinés, un chisco máis fácil» tamén vimos a mesma idea aplicada ao deseño dun método de aprendizaxe da lingua máis falada do planeta. Unha solución realmente brillante cando un idioma non resulta doado de aprender. 

A mesma reflexión levou o deseñador Mahmoud El Sayedh a manipular algunhas palabras do árabe, de tan femosas caligrafías, para representar o que significan. Isto é, puxo o seu agudo ollo de artista gráfico a traballar para atopar as similitudes entre certas voces árabes e as súas imaxes. Así ata que foron xurdindo estes orixinais deseños.

Graciñas, Churruqueira, por mo dar a coñecer!

O engado da letra gótica

Sabido é que o libreiro Pedro Vindel deu casualmente, aló por 1914, co pergamiño das sete cantigas de Martín Codax. Mentres folleaba un códice de Cicerón, debeu quedar pampo ao ver que o seu forro era unha lámina de pel escrita a catro columnas con texto e partituras, e co nome do xograr Martín Codax no encabezado. Ao parecer, Vindel, experto en libros antigos, deduciu a antigüidade daquelas cantigas ao reparar na súa pulcra escrita gótica, un tipo de letra propio dos copistas de finais do século XIII e comezos do XIV.

Estas letras góticas aínda hoxe seguen a estar entre as favoritas dos afeccionados á caligrafía e ao lettering. Trazos finos, trazos grosos, ángulos, adornos... Para deseñalas adoitan usarse os chamados «parallel pens».

Ou, como vemos deseguido, un simple lapis de carpinteiro.

Unha acnédota curiosa conta que algún escriba medieval de mala uva, para demostrar que a letra gótica, máis alá da súa beleza, podía ser fatigosa de ler, inventou a seguinte frase-brincadeira en latín.

Ao estaren escritos estes caracteres góticos sen puntos sobre os «i» e con «v» escrito como «u», o enunciado convértese nun enigma de primeira clase.

A frase latina seica di: Mimi numinum niuium minimi munium nimio uini muniminum imminui uiui mínimo uolunt. Iso si, eu renuncio a intentar a tradución, o meu latín non dá para tanto. Alguén se anima?

Caligrafía a vasoirazos

Quen ía imaxinar que se podería crear a máis fermosa caligrafía cunha vasoira. Pois abofé que si. Aí tedes a Pokras Lampas, hai cousa dun ano, na azotea dunha antiga fábrica de Moscova (hoxe a Red October Gallery) a crear maior deseño caligráfico xamais feito. 

Impresionante o resultado e tamén o proceso de creación! Dúas vasoiras, 730 litros de pintura branca, 1625 metros cadrados de superficie e dous días de traballo. 

Todo un reto superado de forma brillante por este calígrafo e artista ruso que realiza proxectos multidisciplinares de todo tipo: instalacións, eventos publicitarios, interiorismo, body art...  Unha obra de récord, para ver desde o espazo, que mestura a arte caligráfica co streetart dos mellores graffiteiros. 

Coñeces o «lettering»?

 

A técnica de rotular á man non é nova. Así se creaban tradicionalmente carteis, letreiros, logotipos... Coa chegada da fotografía e dos ordenadores esta forma de traballar foi caendo en desuso. Quedou en cousa duns cantos nostálxicos: debuxantes de cómic, tatuadores, graffiteiros...

Con todo, hoxe o movemento do «feito á man» revitalizou esta técnica levándoa á vangarda no eido do deseño gráfico. Todo na busca de orixinalidade, autenticidade e personalización. Claro que, como pasa con tantas cousas tocadas pola variña máxica da modernidade, acabou sendo designada por un anglicismo: o lettering. 

Falamos, en definitiva, de rotulación artística á man. A dìferenza da caligrafía, non estamos a escribir senón a «debuxar» letras. En esencia, o lettering trata de crear unha peza de arte combinando a forma das letras, a composición, a cor ou a textura.

Unha volta ás orixes que nos permite gozar marabillados, por exemplo, de artistas como Abbey Sy, Chris Yoon e Glen Weisgerber, coas súas respectivas técnicas (lapis, xiz e pincel).

«Iroha», poema-pangrama xaponés

O poema tradicional nipón Iroha (いろは歌), atribuído ao monxe budista Kobo Daishi (774-835) (空海), recolle nos seus oito versos, sen repetición ningunha, todos os sons do xaponés. Este pangrama milenario, que podedes escoitar aquí, é empregado no Xapón como silabario para a aprendizaxe da súa lingua.

Velaquí o texto coa caligrafía arcaica hiragana:

いろはにほへと
ちりぬるを
わかよたれそ
つねならむ
うゐのおくやま
けふこえて
あさきゆめみし
ゑひもせす

Transcrición (e tradución aproximada):

I-ro-ha-ni-ho-he-to (Incluso as flores que florecen)
Chi-ri-nu-ru-wo (tarde ou cedo se esvaecerán.)
Wa-ka-yo-ta-re-so (Que hai neste mundo)
Tsu-ne-na-ra-mu (que podería durar eternamente?)
U-i-no-o-ku-ya-ma (As montañas profundas da vaidade)
Ke-fu-ko-e-te (nós cruzámolas hoxe.)
A-sa-ki-yu-me-mi-shi (Eu non verei máis soños superficiais)
E-hi-mo-se-su-n' (nin me deixarei enganar por eles.)

Na imaxe inicial vemos o poema en forma de mural-puzzle cerámico decorando un monolito da Praza do Pendón en Cabana de Bergantiños. Un monumento erixido aló por marzo de 2013 en solidariedade co pobo nipón ao se facer dous anos do sismo e da posterior catástrofe nuclear de Fukushima.

Esta obra é froito da colaboración entre o alumnado de bacharelato do IES Adormideras da Coruña e a Escola de Cerámica de Sargadelos. O proceso de fabricación foi laborioso: moldear as 429 pezas do crebacabezas, pasalas polo forno a 700 graos, pintar as letras, darlles un baño de esmalte e cocelas de novo a 1430 graos.

Un mosaico único, no esteiro do río Anllóns, que tamén homenaxea, en último termo, o espírito ludolingüista dun monxe do Xapón medieval.

Caligrafía sobre a pel

Gemma O’Brien é unha artista australiana que sente paixón polas letras feitas á man. Tipógrafa e ilustradora de enorme talento, realizou traballos para Vodafone, Smirnoff, Canon ou The New York Times. A súa produción gráfica é do máis variado, desde o deseño de novas tipografías á elaboración de murais.

Unha das súas pezas máis populares foi unha especie de performance coa que «tatuou» todo o corpo con caracteres tipográficos, aló polo 2008. Recibiu o nome de Write here e concibiuse no marco dunha campaña para promover o deseño de graffitis en áreas designadas, en lugar de en propiedades alleas. Un ano despois foi convidada ao European Design Conference, en Berlin. Alí, ademais de dar unha charla sobre a súa arte tipográfica, gravou polas rúas da cidade alemá un novo vídeo inspirado no seu Write here orixinal.

Para gozardes do seu traballo aquí tedes unhas mostras. Podedes ver máis no seu blog persoal ou na súa páxina en Pinterest.

Novoneyra: poesía a pulso

Conservo os Poemas caligráficos (1979) de Uxío Novoneyra como unha das miñas posesións máis valiosas. Con edición de Xosé Manuel Pereiro e con ilustracións e prólogo de Raimundo Patiño, este poemario debe ocupar un lugar de honra na nosa «bibliografía ludolingüística básica».

En primeiro lugar, por recoller o monumental «Vietnam canto». Poema «oral e visivo», en palabras do propio autor, que lanza un berro sobrecolledor contra a Guerra do Vietnam (fora composto aló por 1967) e contra todas as guerras.  Bo é escotalo da propia voz de Novoneyra, hoxe, véspera do Día da Paz.

En segundo lugar, pola presenza desas pezas de poesía manuscrita sen equivalente na nosa literatura e que dan título ao volume. Uns poemas que estalan ceibos desde o propio pulso de Novoneyra e adquiren así un valor máis persoal, máis expresivo e máis sincero. En palabras de Antón Patiño: «o poeta ten un sismógrafo interior para rexistrar o devalar da natureza e do ser humano». Prodixioso!

Unha proposta lúdica: Animádesvos, como expertos calígrafos, a identificar o texto destoutros poemas caligráficos?

Na busca da tipografía universal

Como é sabido, poucas cousas hai tan persoais como a caligrafía. Con todo, a compañía BIC (si, a dos bolígrafos) vén de poñer en marcha un asombroso experimento, The Universal Typeface, co cal pretenden obter, nas súas palabras, «a unificación da escrita a man do mundo nun tipo de letra universal».

Trátase dun proxecto colaborativo a partir das contribucións escritas dos usuarios da rede. Cadaquén, desde un dispositivo con pantalla táctil, pode engadir as súas propias grafías. Todas as mostras son analizadas polo programa ata xerar un trazo promedio que vai determinando como é a «forma universal» de cada letra.

O proxecto estará activo ata este mes de agosto, momento en que lanzarán a tipografía definitiva. A día de hoxe, levan recollidas 1.444.506 mostras de máis de 124 países. Case nada!

Convídovos a aproveitar estes últimos días e participar na web. En Contribute, podedes engadir as vosas propias letras ao proxecto. En Explore, podedes curiosear e pescudar como son as letras resultantes de diversos filtros: por país, por idade, por profesión, por sexo ou por man dominante na escrita.

Xa me tarda coñecer o resultado final!

Caligrafía hipnótica

Ninguén diría que as imaxes en plano de detalle dun tipo a escribir con pluma estilográfica puidesen ter moita aceptación na arañeira. Con todo, velaí vai un vídeo que hai cousa dun ano se converteu nun fenómeno viral con máis de 3 millóns de visitas. Dádelle ao play e a gozar do poder hipnótico da caligrafía.

O virtuoso en cuestión é John Mottishaw, un experto en plumas estilográficas que demostra a súa incrible destreza. E a pluma, unha Namiki Falcon Resin Fountain Pen modificada por el para lle dar un trazo máis fino e flexible.

As novas tecnoloxías están a reconfigurar o noso modo de concibir o mundo e a nosa forma de vivir. Para moitos de nós, escribir pulsando teclas xa se converteu nun acto tan cotiá como comer. Con todo, de cando en vez, sempre está ben recordar de onde vimos: recuperar o tacto entre os dedos dun deses «arcaicos» aparellos (pluma, lapis...) e comezar a trazar liñas sobre o papel. Unha arte, a da caligrafía, que ademais nos une a outras culturas (como a xaponesa, a árabe...).