Relatos mnemónicos de π [1]

 

Nas miñas viaxes pola arañeira á procura de valiosos achados ludolingüísticos dei cunha curiosa entrada en microsiervos. Daba conta do primeiro Concurso de Relatos Mnemónicos de π. Un certame literario cun requisito básico: cada microrrelato debía formarse cunha secuencia de palabras cuxo número de letras fose determinado polas primeiras vinte cifras do número pi. 

3,1415926535897932384

Isto é, a primeira palabra tería 3 letras, a segunda 1, a terceira 4, a cuarta 1... e así ata completar, se é posible, as vinte primeras cifras desa célebre constante matemática. 

Os organizadores difundiron este texto como exemplo de tan peculiar norma:

«Oía a Sara y Julia conversar de camino hacia sus casas. Mientras observaba entendí, conmovida, que al fin lograban amar».

Foi a Universidade de Alcacante a promotora desta iniciativa, que ademais contaba cun lema magnífico: «A matemática é a poesía da ciencia». Fermoso!

Eu aventuro este inicio para algún outro microrrelato en galego:

«Viu o lobo e fuxiu. Escoitaba as poutas...»

Queredes continualo? Ou preferides crear algún outro desde o comezo?

A mallar no polbo

En sesión solemne, e tras deixar transcorrer un tempo prudencial para que arrefriase a polémica relativa á denominación do noso cefalópodo máis popular, o egrexio consello consultivo de Xogosdelingua debateu a fondo tan escorregadiza cuestión e decidiu facer público o seguinte comunicado:

Non podemos aceptar, nin aceptaremos, que se admita a validez da parella léxica polbo - pulpo. Esta solución dual non só resulta ruín e contraria ao espírito globalizador imperante, senón tamén inútil fronte á inevitable deriva que leva ao peixe grande a papar o pequeno (e quen di peixe podería dicir polbo). 

Xa que logo, propoñemos unha solución moito máis acaída aos nosos tempos: instamos á Real Academia Galega a aceptar nos seus dicionarios e vocabularios, con rango de oficialidade, o trío polbo - pulpo - octopus.

Unha medida que, de se estender ao conxunto do corpus léxico do galego, encaixaría á perfección no noso sistema educativo, dotado desa inmellorable repartición equilibrada ao 33 % de galego, castelán e inglés. Iso sen contar coa harmonía sonora que lle achegaría á nosa fala unha base léxica trilingüe. E como proba, aquí queda a inesquecible versión que Celso Álvarez Cácamo fixo hai uns anos, en galecastenglish, do noso clásico «Deitado frente ao mar», de Celso Emilio Ferreiro.

Lingua proletarian de mi people!
Eu hábloa because sí, porque I like it,
because me peta and quiero y dame a gana,
because me sae de inside, allá do bottom
de una sadness aceda que me encircles
al ver so many idiotas desleigados,
pequeños mequetrefes without roots,
que ao wearing la corbata xa don’t know
afirmarse in the love of devanceiros,
to speak a fala madre,
the speech of our abuelos we have mortos,
y ser, co face erguido,
mariñeiros, labriegos of the language,
oar and arado, bow y rella siempre.

Eu speak it porque yes, because me gusta,
e quero be with mine, coa people mía,
next to the homes good que suffer largo
una history told en otra lingua.

I don’t falo for soberbios,
non hablo para os vile and poderosos,
no speak for the finchados,
non hablo for the stupid,
yo non speak prós empty,
que hablo prós que endure reciamente
mentiras and injustice de cotío;
for those que sweat y choran
a llanto cotián de butterflies,
de fire y vento sobre os ojos naked.

Eu non can separar las miñas words
from todos los que suffer neste mundo.
Y you vives no world, tierra miña,
craddle de my estirpe,
Galicia, dulce mágoa of las Spains,
laying rente the sea, ise camino...

Saúde e terra! Salud y tierra! Health and land!

A importancia de saber idiomas (mesmo o noso)

Os mestres do humor ludolingüístico Les Luthiers amósannos neste vídeo, como en tantos outros, a importancia de saber idiomas. Que arte co inglés!

Nós, en Galicia, imos avanzando paso a paso nese camiño anglófilo. Despois de anos de efectiva política de instrución na lingua inglesa, xa conseguimos interiorizar, ata a cadea do ADN, o léxico e as regras gramaticais deste idioma global. Agora resulta completamente de noso oírmos nas canchas deportivas iso de «little waves come and go», saciarmos a fame con «octopus to the fair» e ante os que teñen o don da inoportunidade chantarmos iso de «another cow in the cornfield!».

E a reducida tribo de teimudos galegofalantes? Estraños na súa propia patria, deron cando menos conseguido que se impartisen cursos de GLE (Galego Lingua Estranxeira). Atentos á convocatoria! (Vía Carta Xeométrica).

Solución aos textos das camisetas (19-3-2014): homofonía (I-fame = hai fame), homonimia (nasa ‘axencia aeroespacial’ - nasa ‘aparello de pesca’), (batea ‘plataforma no mar’- ‘presente de «batear»’), paronimia (castelao - colacao), (jurassic park - jurassic pork), calembur (ga lego).

Chirigota de «Los vocales»

Im-pre-sio-nan-te! Imposible reter o riso! «Los vocales», unha chirigota do Carnaval de Cádiz do 2011 que debería ocupar un lugar de honra no Olimpo da ludolingüística. Irreverencia, enxeño e moito, moito sentido do humor. Menos mal que alguén andaba por alí coa cámara para inmortalizar ese concerto único das cinco vogais do castelán, co engadido final dun «erasmus que vén de Grecia e que anda un pouco perdido» (caralludo!).

«Abraham va para la granja. Saca la cabra...», «Este mes el vejete verde pretende meterse entre gente decente...», «Difícil vivir sin pilinguis, sin tiquismiquis...», «Nosotros somos como todos. Como por los codos, como por los ojos...», «¡Uf!, tuturutututu, un sugus kukuxumuxu...»: hilarantes textos monovocálicos!

Dádelle de novo ao play e a gozar do Entroido!

Días de ideas

ascensor

 

bigota

 

nubres

 

té-rrorífico

Agudos xogos de palabras ilustrados, cunha chea de humor e de creatividade. Así é thehaydiasblog, un espazo que recomento ferventemente visitar. O seu autor é o deseñador gráfico malagueño Álvaro Fernández Maldonado, coñecido tamén polo alcume de Un buen tipo.

Ao ler as palabras que presentan o seu blog, non podo deixar de me identificar con elas.

Días de ideas. Hai días nos que se che ocorre algo enxeñoso e o apuntas nun anaco de papel. Pode ser nun post-it, nun caderno cotroso ou mesmo nunha flamante Moleskine. Na maioría dos casos estas ideas acaban esquecidas e nunca chegan a se desenvolver. Ás veces, ao reencontrarse o autor con elas, estas chegan a resultarlle totalmente indescifrables. thehaydiasblog loita contra ese esquecemento.
Mire, pense e (se o cre conveniente) ría.

Para tolos polos palíndromos

Lembrades o curioso libro titulado Seres? Era aquel volume composto por tiras cómicas de texto palindrómico deseñado por Zaes Sáez. Pois por fin dei coa identidade agochada baixo ese pseudónimo: é o arxentino Juan Pablo Saéz Gil, membro do Club Palindromista Internacional.

Aquí o temos a dar unha amena charla sobre a súa paixón polos palíndromos. Desde o descubrimento marabillado dos primeiros enunciados simétricos, ata o máxico enredo de crealos. Desde un breve percorrido pola historia do palíndromo, ata unha útil guía sobre os seus beneficios para a nosa saúde mental. 12 minutos de ouro para os tolos polo engado dos palíndromos.

Ah!, e para rematar demostra como un palíndromo nos pode salvar a vida. Ollo!

O encrucillado máis pequeno

Aí vos queda un encrucillado minúsculo da miña colleita. Récord do encrucillado en galego máis pequeno? Quen sabe! Con todo, antes de andar con fachendosas especulacións, convén que coñezades a curiosa historia do encrucillado máis pequeno do mundo.

Agustín Fonseca, arquitecto e deseñador de enigmas, ideou o xenial encrucillado en castelán que vos presento deseguido. Un pasatempo dun só cadriño publicado en 1987 na revista Muy Interesante.

O famoso Libro Guinness non tardou en recollelo como o encrucillado máis pequeno do mundo. Mais o caso é que, poucos meses despois, este rexistro foi eliminado do libro ao consideraren os seus responsables que ía en contra da súa filosofía: era un récord «imbatible». Abofé que si!

Así e todo, aventurádesvos a ofrecer a letra que resolve candanseu encrucillado?

O gato surfeiro e os logos ludolingüísticos

Con todos vós, o gato surfeiro de Becker. Disque a cousa comezou como unha lenda urbana... 

Imaxínome algún ocioso bebedor de cervexa, se cadra xa afectado polo alcohol, descubrindo nas primeiras letras da marca Becker un gato a surfear sobre unha onda. Aí estaban a cabeza, os brazos, as pernas, a táboa e mesmo a onda mariña. 

E, como non, os publicistas da marca chilena de cervexa crearon o anuncio de televisión para lle dar ás ao mito do gato surfeiro. Brillante!

E todo isto fíxome lembrar algúns logos célebres deseñados co mesmo espírito ludolingüístico. Moito enxeño que xoga coa forma e coa posición das letras para crear «imaxes ocultas».

Velaí a festa dos amigos a gozar duns nachos mexicanos! Que fame!

FedEx: un clásico. A frecha entre o «e» e o «x» achega idea de movemento e precisión.

O esforzado ciclista do Tour de France. Que duro o Alpe d'Huez!

Algo menos coñecido, o logo da LSO (London Symphony Orchestra). 

Mais... vedes o director da orquestra?

O «resistible» engado da nova tecnoloxía

Aínda que no fondo son un nostálxico defensor da educación «presencial e analóxica» (Mediterráneo redescuberto, para ben, pola pedagoxía Waldorf –nós sempre no rabo do peixe–), día tras día quedo abraiado coas novas ferramentas tecnolóxicas aplicables no ámbito pedagóxico. Velaí van dous exemplos.

Primeiro, unha magnífica recitación do poema «Ás miñas costa calada» de Ramón Cabanillas (No desterro, 1911). Un audio gravado en PodOmatic por Joanna, unha alumna de 4º da ESO do IES do Porto do Son. PodoOmatic é un servizo en liña de publicación de podcast, de balde ata os primeiros 500 MB.

Ás miñas costas calada,
chegas nas puntas dos pés,
e coas mans tápasme os ollos
preguntando: quen son eu?
Pola música da vos
e as mans que tanto biquei,
polo cheiro a rosas frescas
que te envolve, seino ben;
sei que está detrás de min
o adorado corpo teu,
mais non abonda con sabelo
pra poderche responder.
As tempestás que te axitan,
o misterio que ti es,
o que gardas alá dentro...
nin o soupen nin o sei.

                 Ramón Cabanillas, No desterro

E deseguido, unha presentación de Miguel Calvillo en Prezi, editor gratuíto de presentacións flash, do poema «Como un toro» de Miguel Hernández. Unha marabilla para amantes da tipografía animada e da boa poesía.

«De sed», canción-palíndromo

Xa sabedes que os palindromistas son eses estraños seres capaces de ler palabras do dereito e do revés coma quen lle dá a volta a un calcetín. Os seu logros non me deixan de sorprender. Desta vez «De sed», unha canción-palíndromo composta polo mexicano Gerardo Pacheco. Imaxínomo, coitadiño, a combinar letra tras letra en simetría perfecta ata armar o texto palindrómico completo. Uf, súo só de pensalo!

 

En todo caso aquí vai o audio e a letra. Reparade nas estrofas: a derradeira é a primeira invertida e as demais, palíndromos en por si. Unha peza realmente abraiante! Ánimo, gozade da canción e... poñede un palíndromo na vosa vida!

DE SED (Canción palíndromo)
Letra e música, Gerardo Pacheco.

Harás el babor,
pares ramo de sed,
laud la salada mar.
Baladas olas al sonido
de su trama jabonosa
dan la ruta norte,
mora brama azul
o recoveco, río.
Somos las olas, Sarah.

Sarah sed y Sarah sol:
arde y alza pero,
muralla de sed, allá,
rumore paz la yedra.
Los harás y desharás.

Harás de sólo sed:
reúma de sed,
rueca y atlas de sed,
apocada como crío de sed.
Oír cómo cada copa de sed
salta,
yace,
urde,
seda,
muerde.
Sólo sed, Sarah.

Sarah sed y Sarah sol:
arde y alza pero,
muralla de sed, allá,
rumore paz la yedra.
Los harás y desharás.

Harás sal o sal somos.
Oí roce, vocero luz:
a amar (barómetro natural)
nada sonó.
Bajamar tu sed o dinos
la sal osada,
la bramada.
La sal dual de sed o mar
será probable, Sarah.

Foto-haikus

O pasado mes de maio, a compostelá Asociación Cultural Gentalha do Pichel organizou o concurso de foto-haikus «A minha língua quero na tua boca». Unha proposta lúdica e creativa de grande aceptación e que deu orixe a pezas cheas de forza visual e verbal. A imaxe que encabeza a entrada foi o foto-haiku gañador.

Lembraredes, porque xa o vimos aló atrás, que o haiku é ese poema de orixe xaponesa que só ten tres versos, de 5, 7 e 5 sílabas. Un enunciado hiperbreve que busca trasmitir emoción a partir escenas da natureza ou da vida cotiá.

De todas as definicións de poeta, unha das que máis me atrae é esta de Jorge Luís Borges (por certo, en forma de tanka, o irmán maior do haiku): 

No haber caído,
como otros de mi sangre,
en la batalla.
Ser en la vana noche
el que cuenta las sílabas.
        [Jorge Luís Borges, El oro de los tigres]

Ben se ve que entre nós hai abondos «contadores de sílabas» dispostos a dicir o máximo co mínimo. E vós? Animádevos a crear os vosos propios foto-haikus?

O cityspeak de Philip K. Dick

No inicio do século XXI, a Tyrell Corporation desenvolveu un novo tipo de robot chamado Nexus, un ser virtualmente idéntico a un ser humano e coñecido como replicante.
Os replicantes Nexus 6 eran superiores en forza e axilidade, e polo menos iguais en intelixencia, aos enxeñeiros xenéticos que os crearon.
No espazo exterior, os replicantes foron usados ​​como man de obra escrava, na arriscada exploración e colonización doutros planetas.
Tras a sanguenta rebelión dun grupo de combate Nexus 6 nunha colonia sideral, os replicantes foron declarados ilegais na Terra, so pena de morte.
Brigadas de policías especiais chamados blade runners tiñan ordes de disparar a matar a calquera replicante invasor.
A isto non se lle chamou execución, senón «retiro».

Con este relato arrinca o filme Blade Runner (1982), dirixido por Ridley Scott e baseado na novela de Philip K. Dick Soñan os androides con ovellas eléctricas? (1968).

Os Ánxeles, 2019 (a unha carreiriña de can): superpoboación, contaminación, corporacións todopoderosas, intelixencia artificial, manipulación xenética, hibridismo cultural... Un mundo cambiante, cada vez máis familiar, que só ofrece un futuro incerto. En correspondencia con este ambiente, a lingua máis falada nesas áreas urbanas é o cityspeak: unha especie de argot da rúa que mestura trazos de inglés, castelán, italiano, coreano, húngaro... Outra peza máis no noso mosaico de linguas de ficción.

Na escena anterior o axente Gaff (Edward James Olmos) aborda o blade runner Deckard (Harrinson Ford) nun restaurante de sushi e pídelle, en cityspeak, que o acompañe. Seica o propio Olmos, de ascendencia húngara, decidiu incorporar moitas expresións deste peculiar idioma urálico nos seus diálogos. A falta de subtítulos, velaí vai a conversa con tradución incluída:

Gaff: Monsieur, azonnal kövessen engem, bitte! («Señor, por favor, veña comigo!»)
Cociñeiro: He say you under arrest, Mister Deckard. («Di que está vostede arrestado, señor Deckart»)
Deckard: Got the wrong guy, pal. («Equivócaste de home, meu»)
Gaff: Lófaszt! Nehogy már! Te vagy a Blade, Blade Runner! («Merda! De ningún xeito, vostede é un blade runner!»).
Cociñeiro: He say you blade runner. («Di que é vostede un blade runner»).
Deckard: Tell him I’m eating. («Dille que estou a comer»)
Gaff: Captain Bryant toka. Meni-o mae-yo. («É o capitán Bryant. Ordenoume levalo onda el»)
Deckard: Bryant, huh? («Bryant, eh?»)

E para rematar (non o puiden resistir) o monólogo final do replicante Roy Batty: un dos intres máis épicos e poéticos da historia do cine.

«World games» ou «Word games»?

Xa vimos outras veces que a ortografía ten o seu aquel de mala uva: unha letra pode cambialo todo. Non é o mesmo «Aquilo acabou co seu matrimonio» que «Aquilo acabou co seu patrimonio». E tampouco é igual «Esa adición dálle problemas» que «Esa adicción dálle problemas».

Como demostra o vídeo inicial, tampouco é o mesmo ser campión dos «World Games» que selo dos «Word Games». Iso sábeno ata os loitadores de sumo.

Ah! E a aquí vos deixo a historia completa deste traxicómico erro nas medallas dos «World Games 2013» de Cali.

O escritor alemán Erich Kästner dixo unha vez: «Os erros posúen o seu valor. Non todo o mundo que viaxa á India descobre América». Canta verdade! Por iso, eu diríalles a todos eses perplexos deportistas que tampouco está tan mal ser campión de xogos de palabras. Arriba o orgullo ludolingüístico!!!

O dothraki de David J. Peterson

 

Esa estraña fala do tipo hipermusculado, Drogo (para os que coñecedes Xogo de Tronos), é dothraki, o idioma dunha tribo de guerreiros nómades da serie de culto de HBO, que axiña estreará a súa cuarta tempada. Como ben saben os seus millóns de seguidores en todo o mundo, a serie baséase na saga literaria de fantasía épica A Song of Ice and Fire (Unha canción de xeo e lume) de George R. R. Martin.

O produtores intuían que a presenza dunha lingua de ficción (como sucedeu co klingon ou coas linguas élficas) contribuiría a lle dar maior credibilidade á serie. Por iso contactaron coa Language Creation Society, centro especializado no desenvolvemento de novos idiomas. Despois de analizaren diversas propostas dos seus conlangers (expertos que, por pasatempo, se dedican á creación de novas linguas), a iniciativa de David J. Peterson foi a seleccionada.

Peterson, de 34 anos e formado en Lingüística na Universidade de California, prestou atención á descrición que o propio George R. R. Martin fixera desa linguaxe imaxinaria. O lingüista tomou cousas de aquí e de acolá: inspirouse no hawaiano para achegarse á organización semántica propia dunha cultura preindustrial; gustoulle o árabe e o castelán para a base sonora pola forza dos seus sons guturais e uvulares; estableceu un sistema de casos (nominativo, acusativo, xenitivo...) semellante aos do latín ou do ruso. Ao cabo, entregoulles aos produtores un informe de 180 páxinas coa descrición gramatical, un audio para a fonética e un vocabulario con máis de 1800 palabras.

E iso só foi o comezo. Hoxe a febre dothraki, alimentada pola serie de éxito, esténdese sen freo. O fenómeno geek fai que na arañeira aparezan cursos de dothraki, descricións gramaticais ou mesmo dicionarios. Tal é o magnetismo deste idioma de ficción que no ano 2012 o nome de Khaleesi foi dado a 146 nenas nos Estados Unidos. Khalessi (que significa ‘princesa’) é o alcume que recibe a personaxe de Daenerys Targaryen, princesa herdeira dunha das familias que se disputan o Trono de Ferro.

En fin... Hajas! (voz dothraki que significa ‘sé forte!’ e seica é o máis semellante ao noso «Adeus!»)

Solución ás voces de «galinglish» (22-10-13): lesgou ‘imos aló’ (< let’s go); quichimporta ‘mozo de cociña’ (< kitchen porter); guachimán ‘vixilante’ (< watchman); cagharrón ‘calabozo’ (< cage room)

O estraño encrucillado anticipatorio

Que desenlace fatal detrás dese xogo de parónimos (sorte/morte)! Estrañas coincidencias ou un pasatempo premonitorio? Olliño ao resolverdes o próximo encrucillado, non vaia ser que cada palabra que incluades nel anticipe o voso futuro inmediato.

Esta curiosa curtametraxe, titulada El cuarto poder (2009), foi creada polo alumnado do Taller de Cinema da localidade barcelonesa de Gavà. Co nome de Taller de Cinema coñécese unha rede de obradoiros implantada en diversas localidades catalás. Os seus participantes fórmanse na creación audiovisual ata elaborar unha curtametraxe, en todas as súas fases: escrita do guión, rodaxe e posterior montaxe.

Por certo, un argumento, o do encrucillado anticipatorio, que dá moito xogo. Comprobádeo, se queredes, aquí ou aquí.

A neolingua de George Orwell

Algunha vez imaxinaches un idioma que cada ano tivese dicionarios máis reducidos, con menos palabras e menos significados? O escritor inglés George Orwell xa o fixo na súa novela 1984: é a neolingua ou novilingua (newspeak). Velaí vai o tráiler, con subtítulos en castelán, do filme británico baseado na novela orwelliana (estreado precisamente no 1984).

Nun estado totalitario nas mans do INGSOC, partido único liderado polo Grande Irmán, apóstase por impoñer a neolingua, que acabará por substituír a lingua común. Con ela evitarase non só a expresión de ideas contrarias aos principios do Partido senón incluso a posibilidade de que tales ideas sexan imaxinables. O principio subxacente é que a lingua pode modelar o noso pensamento: canto máis reducido e infantilizado é o vocabulario das persoas menos capacidade teñen para o pensamento articulado e máis manipulables se volven.

As poucas voces novas da neolingua viñan xeradas polas necesidades ideolóxicas e represivas do Grande Irmán. Por exemplo:

Impersoa (unperson) persoa non grata, persoa que deixa de existir (os acusados de impersoa eran xeralmente eliminados).

Crimental (thoughtcrime): crime do pensamento (loxicamente o máis grave de todos os crimes sancionados polo Partido, o acusado de crimental convertíase en impersoa).

Facecrime (facecrime): expresión facial impropia (por exemplo, mostrarse incrédulo ante o anuncio dunha vitoria). O facecrime estaba perseguido pola lei.

Duplipensar (doublethink): ter simultaneamente dúas crezas contraditorias e aceptar ambas as dúas (saber que un está errado e, a pesar diso, convercerse de que está no certo).

Ao escoitar decote nos medios cousas como «tropas de paz» en lugar de «exércitos», «danos colaterais» en lugar de «vítimas inocentes» ou «mobilidade exterior» en lugar de «emigración», non deixo pensar na neolingua orwelliana. Convén estarmos espertos ante estas perigosas mostras da manipulación das ideas a través linguaxe. Lembras esta ou estoutra? Ollo!! Cada vez temos máis preto o ollo do Grande Irmán!!

Lingua do P: «twelve points», «douze points»

A «lingua do P» é ese xogo que consiste en falar engadíndolle ás palabras, antes ou despois de cada sílaba, outra que comece coa letra «p», ben cunha única vogal (música = múpesipecape), ben repetindo a mesma vogal da sílaba orixinal (música = múpusipicapa).

Lempebropo xopogarpa apa ispitopo depe pepequepenopo. Epe vóspo? Apaínpidapa quepe nonpo seipe sepe epesepe eperapa opo nopomepe quepe llepe dapabapamospo.

Como acabamos de ver, este enredo ten o seu aquel criptográfico. Usada de forma fluída e rápida, esta forma lúdica da fala pode resultar case incomprensible para non iniciados.

O mellor é que para falar a «lingua do P», isto é, para identificar e separar sen grandes dificultades cada sílaba, ninguén necesita saber a súa definición. De feito, penso que é máis difícil definir sílaba que distinguila. Digamos que para o falante a sílaba é un concepto máis intuitivo ca científico.

E volvendo ao xogo: sabiades que é internacional? Co mesmo funcionamento básico, podémolo atopar en castelán (jerigonza), en italiano (alfabeto farfallino), en xaponés (babigo), en húngaro (madárnelv), en hebreo (bet-language)...

Por certo, falando do hebreo, unha curiosidade: Coñecedes a canción israelí «Abanibi»? Os dinosauros coma min e os fans eurovisivos lembrarán este tema pegadizo que gañou o Festival de Eurovisión de 1978 e logo arrasou por toda Europa. Pois no seu miolo está a versión hebrea do xogo. Así, o seu refrán Abanibi obohebev obotabach é en realidade Ani ohev otach (Ámote). Aí queda iso!
 

Ah! E non perdades esta noticia sobre a recente entrada da voz abanibí no dicionario da Real Academia Española. Unha xoia do mellor humor ludolingüístico do esmendrellante elmundotoday.com. Ha! Ha!

Solución adiviñas (17-7-2013): A pereira tiña unha soa pera (xógase co número do substantivo: non comeu «peras», nin baixou «peras», nin deixou «peras»). / A letra «m» (está en «minuto», «semana» e «mes» mais non en «ano»). / Dúas zocas e dúas medias (xógase coa hominima de «media» ‘Peza de roupa’ e «media» ‘Que constitúe a metade de algo’).

Plaxio, inspiración ou nada de nada?

Aló polo 2008, o rapeiro alacantino Nach e a axencia de publicidade BAP & Conde tiveron unha boa lea por mor da campaña «Sólo con condón». O músico denunciaba que os publicistas fixeran con ela unha «adaptación non autorizada» do tema «Efectos Vocales», do seu álbum Un día en Suburbia editado aquel mesmo ano.

Tanto a canción de Nach como a campaña publicitaria explotaban, a ritmo de rap, unha técnica que xa nos resulta familiar: o monovocalismo. Xulgade vós mesmos.

Certamente, os dous vídeos comparten certa estética e tamén o miolo monovocálico, con «condón» incluído. Con todo, os creadores da campaña, que tiña como obxectivo fomentar o uso do preservativo entre os mozos, argumentaron, non sen razón, que os dereitos de autor non outorgan o monopolio de recursos creativos como o monovocalismo, presente xa en textos clásicos e tamén en obras contemporáneas.

Habería que ilustrar a Nach sobre o amplo universo dos textos monovocálicos no eido poético, teatral, musical...

A máxica historia de Anina

Anina é unha nena de 10 años, intelixente, espelida e inqueda, que vive atormentada porque non lle gusta o seu nome, composto por tres palíndromos: Anina Yatay Salas. Ese triplo nome palindrómico é una carga: por mor del ten pesadelos e é obxecto das burlas doutros nenos. Un día ten unha pelexa coa súa compañeira Yisel, vista inicialmente como a antagonista, e ambas as dúas son castigadas: cada unha recibe un sobre que non deben abrir durante unha semana. Isto serve de punto de partida para unha historia que nos fala do proceso de crecemento e do poder máxico do palíndromo. Un poder que lle permite a Anina ver as cousas de ida e volta.

No inicio foi o libro: Anina Yatay Salas (2003), do uruguaio Sergio López Suárez. O ilustrador desta obra, Alfredo Sorderguit, decidiuse pouco despois a trasladar o relato á gran pantalla. E así naceu Anina, un filme de animación cheo de sensibilidade e de beleza plástica que recibiu este mesmo ano 2013 varios premios: Mellor Película Estranxeira do BAFICI (Buenos Aires Festival Internacional de Cine Independiente) ou Mellor Película e Mellor Director na sección «Colombia ao 100%» no Festival de Cine de Cartaxena de Indias (Colombia).

Dei con esta xoia desde o Movemento Rever. Quen sabe? Agardemos que Anina gañe aínda moitos máis premios internacionais para termos a unha pequena posibilidade de vela estreada en Galicia.

Les Luthiers, Shakespeare e a paronimia

Unha vez máis Les Luthiers e a súa habilidade para facernos escachar coa risa. A receita: moito sentido do humor, intelixencia, creatividade e... ludolingüística. Este grupo de músicos e cómicos arxentinos, que axiña fará 50 anos, agasállanos desta volta cunha hilarante explicación do argumento da obra teatral Otelo, de William Shakespeare, con esa insólita mestura de tramas (Otelo, Hamlet, Romeo e Xulieta... e, polo medio, Darwin!).

En todo caso, o que máis me chamou a atención do diálogo é o como se lle tirou rendemento cómico á paronimia. Xa sabedes, ese recurso que se basea na proximidade fonética de dúas palabras. Ao utilizar termos de son moi semellante e con significado moi distinto prodúcese un contraste de grande efectividade humorística.

Aí van unhas mostras: apócrifo (‘de autenticidade dubidosa’) - apóstrofe (‘signo gráfico’), etéreo (‘relativo ou pertencente ao ceo’) - estéreo (‘estereofónico’), tálamo (‘leito conxugal’) - álamo (‘árbore’).

Que? Animádesvos a identificar máis exemplos? Dádelle de novo ao play, gozade do humor de Les Luthiers e a buscar parónimos!

Solución (29-5-2013): Topónimo galego máis longo dunha frase (concellos): As Pontes de García Rodríguez (25 letras). Topónimo galego máis longo dunha palabra (concellos): Montederramo (12 letras), Pontecesures (12 letras)