Engánchate ao Dobble!

Estreamos o 2018 co Dobble, o último un xogo de mesa que caeu nas miñas mans. Botamos na casa un par de partidas e xa quedamos enganchados. Un xogo simple, dinámico e realmente divertido! 

55 cartas redondas, con 8 imaxes en cada unha e, por incrible que pareza, só unha imaxe común entre calquera par de cartas! Aínda que a min se me escapa por completo, a fórmula matemática que o explica podedes vela aquí.

O quid do xogo é ser o primeiro ou primeira en recoñecer esa figura común. A partir dese mecanismo básico, as instrucións propoñen cinco modalidades (ou minixogos) diferentes: «A torre infernal», «O foxo», «A pataca quente», «A por todas» e «O regalo envelenado». Aquí vos deixo un vídeo en portugués que explica cada modalidade na súa versión do xogo.

Cada vez que se descubre esa figura repetida en dúas cartas, hai que nomeala en voz alta. O xogo convértese así nun bo recurso para practicar oralmente vocabulario, e en especial a corrección de castelanismos, pois a maioría dos 58 elementos que entran en xogo teñen nomes diferentes ao castelán: tartaruga, folla, golfiño, reloxo, candea, xeo, caveira, áncora, tesoiras, can, chave, lóstrego, lentes, trevo, paxaro, lapis, queixo, mazá, chamas, dinosauro, lume, árbore, lúa, cadeado... 

Se queredes ampliar o abano de vocabulario, podedes acudir a algunhas variantes do xogo que se atopan na rede.

Quen busque un bo agasallo para xogar en familia (ou mesmo nas aulas), Dobble é unha boa opción. Perfecto para unha diversión trepidante poñendo a proba a agudeza visual, a capacidade de concentración, a rapidez de reflexos e... o vocabulario. Mesmo con versión simplificada para máis pequenos.

O Ximnasio dos Verbos

«Andei» ou «andiven», «produxo» ou «produciu», «subes» ou «sobes», dúbidas deste tipo podes resolver coa nova app O Ximnasio dos Verbos, un proxecto desenvolto polos profesores Gabriel Pérez Durán e Óscar Rivas González dentro das aulas de Lingua e Cultura Galegas do Galicien Zentrum da Universidade de Heidelberg.

Froito das súas actividades docentes en Alemaña, xurdiu esta aplicación, que che ofrece converterte nun Jedi do verbo galego. Centrada no estudo da alternancia vocálica e dos verbos irregulares, esta ferramenta vén organizada en catro fases («procurar», «trucos», «adestramento» e «xogos»), cada unha delas cun cometido de seu, a xeito de camiño formativo desde a teoría ata a práctica. A app mesmo permite escoitar como soan as palabras de meirande complexidade. 

Como é sabido, para aprender un idioma, nada mellor que poñerse a falalo. Alixeirar a presión da corrección gramatical e equivocarse sen medo. Con todo, para perfeccionar o uso pouco a pouco sempre vai ben unha boa dose de estudo. E ferramentas como esta sempre son moi útiles. 

De estardes interesados, podedes descargar O Ximnasio dos Verbos de balde da Play Store premendo nesta ligazón. 

Pingas de Lingua

 

Hoxe teño o pracer de presentar Pingas de Lingua, un proxecto didáctico dunha boa amiga: Eva Rosa López Villanueva. Despois de moitos meses de intenso traballo, xa está dispoñible na rede a súa páxina dedicada á práctica, amena e dinámica, de contidos gramaticais en liña.

As actividades do proxecto, organizadas segundo o nivel de dificultade, combinan texto, imaxes, audios e vídeos. O percorrido por elas resulta, ademais, moi doado e intuitivo.

Pingas de Lingua estrutúrase en 4 apartados:

Gramática. Ofrece diferentes actividades (de completar, relacionar, clasificar...) para o traballo dos contidos habituais: xénero, número, te/che, colocación dos pronomes ou conxugación verbal.

En imaxes. Incídese nas mesmas cuestións anteriores, pero con outra metodoloxía. Os exercicios son totalmente visuais e están baseados en imaxes reais: viñetas, memes, carteis publicitarios...

Cacha o erro. Cómpre detectar os erros (gramaticais e léxicos) nas imaxes achegadas xornais, memes, chistes, anuncios publicitarios, páxinas web... e corrixilos.

Popurrí. Recolle diversos contidos, desde unha serie de actividades elaboradas coa aplicación Learningapps, a unha completa guía didáctica.

E todo adobiado coas fermosas ilustracións de Telmo Dapena. Grande idea, por certo, a de converter o canciño Lor no fío condutor.

En suma, un recurso cunha chea de propostas lúdicas que nos permiten facer máis divertida a práctica dos contidos gramaticais. Que falta facía! Parabéns, Eva!

A arte do insulto

 

 

 

 

Non é a primeira nin a segunda vez que teño a necesidade de lle explicar a algún pequeno coruñés que é iso de «parvo». Unha palabra que estaba na boca de todos os cativos da miña nenez, aínda que falasen castelán. Era o noso primeiro insulto, o insulto básico. Unha proba máis de como progresa, inexorable, a desgaleguización.

Co tempo, aqueles miñaxoias íamos ampliando o noso vocabulario con moitas outras voces ofensivas, cada vez menos inocentes: «prosma», «baldreu», «merdento»...

O certo é que o insulto galego ten a súa arte. Que llo pregunten, por exemplo, a Paulino Novo, autor dunha brillante tese sobre o tema. Ou que llo pregunten tamén aos tradutores de filmes foráneos que, como vemos ao comezo (por cortesía de Pelisdobradasaogalego), deben despregar decote, con todos os seus matices, o abano case infindo da inxuria en galego: «furabolos», «papahostias», «trapalleiro», «prea», «galopín», «borralla»... 

Proposta: Quen se anima a resolver este encrucillado de insultos? De precisardes axuda, aquí tedes o curioso artigo titulado «Insulta en galego, 334 formas de galeguizar os teus insultos», que ofrece un amplo repertorio do insulto galego.

Parellas imposibles e falsos amigos

 

 

 

Non, a entrada de hoxe non trata das difíciles relacións interpersoais. As imaxes iniciais amósannos outra brillante proposta de Zarampagalegando para aprendermos lingua de forma visual. Unha mostra ben amena de que unha imaxe, se non vale exactamente mil palabras, si pode aclarar mil dúbidas.

Neste caso, coa idea feliz das «parellas imposibles», a Churrusqueira fainos ver, de forma ilustrada, cales son os falsos amigos que cómpre evitar en bo galego. A Wikipedia define falso amigo como «unha palabra doutros idiomas que se parece (na escritura ou na pronunciación) a unha palabra na lingua materna do falante, mais que ten un significado diferente». Esa similitude formal (homonimia ou paronimia) provoca unha chea de interferencias; no noso caso, especialmente, co castelán.

Por exemplo: o caso da vela galega e da vela castelá. Os galegos temos de noso vela ‘peza de tecido resistente que, ao recibir o impulso do vento, fai avanzar unha embarcación’ e candea ‘obxecto cilíndrico de cera que leva unha torcida no seu interior e serve para alumar’. Como ben sabemos, o castelán vela, que posúe nese idioma ambos os dous significados anteriores, tornou en falso amigo que favoreceu a interferencia dunha vela foránea que despraza a nosa lexítima candea.

Graciñas, Churrusqueira, por botar luz ao tema!

Hoxe... todo vai ser fútbol!

Xa esta aquí o clásico Dépor-Celta. Aproveitando a ocasión e revirando á célebre frase do raposo de Arteixo, no comentario de hoxe... todo vai ser fútbol.

Para comezar, as lucidas imaxes de Pelisdobradasaogalego, con frases instaladas xa nosa memoria audiovisual grazas ás retransmisións da TVG. Daquela, axiña nos afixemos a que non había *largueros senón longueiros, a que non tiñamos *camillas senón padiolas... O galego convertíase na lingua do maior medio de comunicación audiovisual do país e o efecto normalizador foi fulminante. Que gloriosos aqueles anos 80 en que todo parecía posible!

Na rede podemos atopar varios recursos para traballarmos o léxico do fútbol. Aquí tedes unha interesante sección futboleira do Portal das Palabras e aquí un glosario un chisco desactualizado mais ben amplo sobre este deporte.

E para rematar, un par de pasatempos para poñerdes en práctica todo ese vocabulario: un encrucillado e unha sopa de letras, xentileza de wikibooks.

A mallar no polbo

En sesión solemne, e tras deixar transcorrer un tempo prudencial para que arrefriase a polémica relativa á denominación do noso cefalópodo máis popular, o egrexio consello consultivo de Xogosdelingua debateu a fondo tan escorregadiza cuestión e decidiu facer público o seguinte comunicado:

Non podemos aceptar, nin aceptaremos, que se admita a validez da parella léxica polbo - pulpo. Esta solución dual non só resulta ruín e contraria ao espírito globalizador imperante, senón tamén inútil fronte á inevitable deriva que leva ao peixe grande a papar o pequeno (e quen di peixe podería dicir polbo). 

Xa que logo, propoñemos unha solución moito máis acaída aos nosos tempos: instamos á Real Academia Galega a aceptar nos seus dicionarios e vocabularios, con rango de oficialidade, o trío polbo - pulpo - octopus.

Unha medida que, de se estender ao conxunto do corpus léxico do galego, encaixaría á perfección no noso sistema educativo, dotado desa inmellorable repartición equilibrada ao 33 % de galego, castelán e inglés. Iso sen contar coa harmonía sonora que lle achegaría á nosa fala unha base léxica trilingüe. E como proba, aquí queda a inesquecible versión que Celso Álvarez Cácamo fixo hai uns anos, en galecastenglish, do noso clásico «Deitado frente ao mar», de Celso Emilio Ferreiro.

Lingua proletarian de mi people!
Eu hábloa because sí, porque I like it,
because me peta and quiero y dame a gana,
because me sae de inside, allá do bottom
de una sadness aceda que me encircles
al ver so many idiotas desleigados,
pequeños mequetrefes without roots,
que ao wearing la corbata xa don’t know
afirmarse in the love of devanceiros,
to speak a fala madre,
the speech of our abuelos we have mortos,
y ser, co face erguido,
mariñeiros, labriegos of the language,
oar and arado, bow y rella siempre.

Eu speak it porque yes, because me gusta,
e quero be with mine, coa people mía,
next to the homes good que suffer largo
una history told en otra lingua.

I don’t falo for soberbios,
non hablo para os vile and poderosos,
no speak for the finchados,
non hablo for the stupid,
yo non speak prós empty,
que hablo prós que endure reciamente
mentiras and injustice de cotío;
for those que sweat y choran
a llanto cotián de butterflies,
de fire y vento sobre os ojos naked.

Eu non can separar las miñas words
from todos los que suffer neste mundo.
Y you vives no world, tierra miña,
craddle de my estirpe,
Galicia, dulce mágoa of las Spains,
laying rente the sea, ise camino...

Saúde e terra! Salud y tierra! Health and land!

Fraseoloxía audiovisual

Este vídeo encheume o ollo nada máis dar con el. Unha proposta didáctica do Servizo de Normalización Lingüística da Universidade de Santiago de Compostela que busca revitalizar a nosa fraseoloxía. Co apoio dunhas imaxes e dunha música suxestivas, vanse ofrecendo frases feitas de noso, acompañadas doutras expresións equivalentes e mesmo de formas incorrectas (castelanismos) que cómpre evitar.

Un magnífico recurso audiovisual co que difundirmos as posibilidades expresivas do galego.

Como complemento, aquí deixo unha sinxela actividade en liña que tamén permite traballar de xeito lúdico as nosas frases feitas. Adiante con ela!

Ah! E para rematar, a segunda parte de «fraseoloxía visual». Bo proveito!

Cando hai cu, «haiku»

Ao andel da nosa «bibliografía ludolingüística básica» engádeselle hoxe un novo libro de poemas: Hai cu (2007) d’O Leo, tamén coñecido como Leo Fernández Campos, filólogo e artista punk polifacético (actor, poeta e compoñente d’O Leo i Arremecághona!).

Un libro que, antes de selo, agromou como poemas soltos no seu blog haicu.blogspot.com. O título xa nos dá todas as pistas do contido: 

Por un lado, o xogo homofónico remítenos ao haiku xaponés, poema breve de tres versos (5, 7 e 5 sílabas) que, nun exercicio máximo de síntese, busca captar un instante cotián que nos conmova. Así, O Leo enreda con breves pezas de tres versos ofrecendo a súa particular versión deste xénero oriental.

Por outro lado, o referente do cu e os seus «asociados». Unha temática escatolóxica e sexual tratada con humor e enxeño (nunca tal vira desde o maxistral Gracias y desgracias del ojo del culo de Francisco de Quevedo).

As palabras da contraportada dino todo:

Se a poesía quere intimidade e reflexión, tempo, un dos sitios que mellor lle acaen hoxe é o váter: Hai cu, e polo tanto tamén hai medo. Ser retraído quere tempo. Tempo abondo para facer (de ventre) unha breve e(va)cuación. Tempo que se inviste, por exemplo, en faceren as súas pintadas os vates públicos nos váteres públicos. O váter reduto último do eu, do nós, do noso, do noxo. Un libro de poemas para colgar nun cordel no cravo en que espetamos as follas do xornal para nos limpar; de par da cadea da cisterna do váter. Mentres hai cu, hai esperanza.

E, ademais, esa ansia por enredar coa lingua, por tirarlle, en poucas palabras, todo o seu proveito lúdico (dobres sentidos, frases feitas, parodias poéticas...).

Aí van unhas pingas:

Fraseoloxía
@ que ten cu ten medo
pero @ que só mira para o seu cu
vai de cu e costa arriba

Negra sombra
Saír con roupa interior
sempre fresca da casa
por se te pilla un coche

Díxoo un de Xinzo
Isto non é vida
Isto é
un bidón

E a xeito de despedida, para os que non o coñezades aínda, o vídeo de «Eu nunca serei yo», un dos éxitos musicais do impagable O Leo.

O humor de Gogue

Se pasades pola Praza de Arriba do Grove, poderedes atopar a escultura dun homiño tomando unha cunca de viño sentado a unha mesa. É Floreano, a creación máis popular do humorista Gogue. Unha pequena homenaxe a este artista gráfico da súa vila natal.

Floreano, coa súa boina ata as cellas, feo coma o demo e amante do tinto de Barrantes, leva case 25 anos a alegrarnos as mañás desde as páxinas do Faro de Vigo. Nun galego popular (cheo de dialectalismos, castelanismos...), este paisano conversa coa súa xente de sempre (a súa muller Moncha, o seu amigo Epifanio ou o cura don Ramón) e dálle o seu toque de retranca e enxeño a todo o que se move: a actualidade sociopolítica, o deporte, as leas entre sexos...

Gogue, pseudónimo de José Ángel Rodríguez López, colabora como humorista gráfico en medios galegos, estatais e internacionais. Ademais é un recoñecido caricaturista e ultimamente tamén lle dá á escultura. Que fenómeno!

Aquí vos deixo cinco pezas do ocorrente Floreano. O seu humor é bastante doado e directo; ademais nestas viñetas emprega tamén recursos ludolingüísticos: paronimia, polisemia, homofonía, vulgarismos (asimilación, disimilación, metátese...)  e calembur. Indica en cal atopas cada un.

De «lama má» a «la mamá»

Vía Carta Xeométrica coñecín este estraño indicador que andará por algunha estrada ou camiño do concello ourensán de Baños de Molgas. Acaso algún castelanfalante bautizou así un Vilariño do lugar na honra da súa queridiña nai? Pois abofé que non: a ignorancia, o afán castelanizador e o traveso calembur obraron o milagre! De Vilariño de Lama Má (con ese má, variante de mala) pasamos a Vilariño de la Mamá (e por que non Villarito de la Mamá?).

Outra peza máis nese mosaico do disparate que é a nosa toponimia deturpada: desde o mítico Niño de la Guía (Niñodaguia) do franquismo, ao máis recente de Desván de los Monjes (Sobrado dos Monxes).

Ocorrencias que resultarían graciosas e mesmo co seu aquel ludolingüístico de non seren, trinta anos despois da aprobación da Lei de Normalización Lingüística, todo un síntoma do máis lamentable desprezo pola nosa lingua, pola nosa cultura e pola nosa identidade.

Como indican tamén no mesmo blog, a imaxe procede de Prolingua, onde dispoñemos dun mapa no que engadir máis fotodenuncias coma esta.

Parabéns por tan fabulosa iniciativa! Andaremos atentos coa cámara!

O touriñés, aquel estraño idioma

Uns vídeos esmendrellantes de hai cinco anos! Xa era divertida a versión dobrada d’A vida de Brian que coñecía, mais esta nova montaxe en touriñés é sinxelamente xenial. Nunca imaxinei que se lle puidese tirar tanto partido ás patadas ao idioma: o que fai un chisco sentido do humor e moita mala uva! «Rir por non chorar», poderiamos dicir.

Neste post ou nestoutro xa puxemos en cuestión á linguaxe política; con todo, o máis triste no noso país é que aínda temos que lle engadir as desfeitas idiomáticas da maioría dos nosos representantes. E nese terreo non vos hai rival para o noso ex-presidente Touriño e o particular idioma das súas manifestacións públicas: castrapadas («hemos dito», «mo dixeron», «encantao»), aspiración á andaluza dos eses finais e, como guinda, esa tendencia ao «atrapallamento» que semella froito do pretensioso esforzo por lle dar solemnidade a un discurso baleiro. Velai van uns exemplos:

«Atourizar», por «autorizar»

«Licitar a triplicación», por «triplicar a licitación»

«Novas retas, novos metos», por «novas metas, novos retos»

Unha mente paciente e chea de retranca dedicouse a recompilar estas perlas e a lles dar definición ao xeito do glorioso Elucidario de Gonzalo Navaza. É o que se coñece como a Touripedia.

«Ustede»: Vosted.

«Pisimismo»: Mexada desmoralizadora.

«Discriminalizar»: Marxinar os delincuentes.

«Furcionamento»: Execución da función propia nun (que non dun) lupanar.

«Loita contra a seguridade viaria»: Estratexia do goberno galego para incrementar os accidentes de estrada.

«Hospital tradicionalidade»: Centro médico no que as enfermeiras visten cofia, os galenos practican sangrados, a anestesia sustitúese por un bo grolo de whisky e as intervencións cirúrxicas realízanse á luz do candil, marica chuschús...!

Iso si, pasaron os anos e o panorama da nosa linguaxe política non mellorou moito.

Solución á actividade do 22-02-2013: o recurso lingüístico común ás tres pezas é a paronimia (Celga - cela / adeslas - habelas / pancetamol - paracetamol).

O galegueiro d’Os da Ría

Velaquí o tema «Infanta Elena», un dos «xits» do «senlleiro» dúo Os da Ría, formado por Arturito Puy e Fabián Santomé; isto é, Carlos Meixide e Tomás Lijó. Un tema do Disco díscolo (2012) financiado polos seus propios «seareiros» a través do sistema de crowdfounding.

Nesta ligazón podedes gozar do concerto completo con todas as «cantareliñas» do disco: «Virando louco», «Por que será que voto BNG?», «Alberte Núñez Feijoo», «Chin chin polo borrachín»...

Na actualidade, Os da Ría son, se cadra, os ludolingüístas máis rabudos do noso país. Ans, contactarelar, contrataicións, direuto, deprocatarse, xiradeliña, compartillar ou vegada son só algunhas das «flores» seu peculiar galegueiro (mestura de castelanismos, hiperenxebrismos, lusismos...). Un argot co que parodian, cunha chea de retranca, o lamentable uso que «tirios e troianos» fan da nosa lingua. Nas súas propias palabras:

«Os da Ría levamos ans defendendo enriba de os esceairos (e as veces debaixo), o galegueiro como ferramenta de expresión cultural e festeira de o póbolo galegueiro»