Palíndromos ilustrados [11]

De volta á actividade! E agora que na RAE están a piques de lle ofrecer unhas butacas aos redefinidores da palabra «corrupción», aí vai un palíndromo retranqueiro dedicado ao discurso político. A razón, sinxela: porque o primeiro que me trouxo á cabeza este enunciado reversible foi o hilarante episodio das explicacións da señora Cospedal, secretaria xeral do PP, sobre o pagamento en diferido do finiquito do seu ex-tesoureiro Luís Bárcenas. 

O dicionario da Real Academia Galega define verborrea como ‘abundancia ou exceso de palabras, xeralmente inútiles ou baleiras de contido’. Provén do latín verbum ‘palabra, verba’ e do elemento de orixe grega -rrea 'fluxo', 'acción de manar' (como en seborrea, diarrea ou gonorrea). Unha voz ben acaída para describir a «habilidade» de María Dolores para converter en incomprensible o inexplicable. Claro que xa temos visto noutras ocasións como o discurso político é propicio para esa cháchara baleira e sen sentido.

Como agasallo final, os xenuínos mestres da arte da verborrea cómica, os irmáns Marx na escena clásica da «parte contratante da primeira parte», de Sopa de ganso (1933). Políticos de aquí e de acola, tomade boa nota!

Tradución:

A error, breve verborrea.

For error, short verbiage.

A revirar o discurso político

Xa temos visto que os palíndromos son eses enunciados que se poden ler igual do dereito e do revés: ollo, a mala lama... Con todo, no referido á sintaxe, a orde dos factores si altera o produto. Por exemplo, non vos é o mesmo [ESE TEMA ESTÁ ESQUECIDO] [E NON CREAS QUE] [ESTOU ANOXADO CONTIGO] que [ESTOU ANOXADO CONTIGO] [E NON CREAS QUE] [ESE TEMA ESTÁ ESQUECIDO].

Este enxeñoso recurso ludolingüístico deu orixe á divertida curtametraxe «Mensaje Post-It-ivo» e agora temos a Berto Romero a recuperar un texto do escritor peruano Fernando de Trazegnies (aquí está nunha entrada de 1de3).

Unha creación que parodia con xenialidade a dobre lectura da linguaxe política. Olliño! Xa sabedes que decote nos queren vender gato por lebre!

«100 palavras»

Hai pouco dei en youtube con este canal «100 palavras». En cada un dos seus vídeos atopamos unha restra de cen palabras que se refiren a un mesmo concepto, adoito do ámbito léxico do obsceno ou do escatolóxico. Son sinónimos xurdidos mediante o recurso do eufemismo. No vídeo anterior temos, por exemplo, un cento de expresións que en portugués equivalen a morrer, moitas delas tamén nosas: finar, falecer, expirar, pasar a mellor vida, ir para outro mundo, ir para a cova, entregar a alma a Deus...

Aló atrás xa vimos como o discurso político tira un gran rendemento do eufemismo. En relación con isto, sempre me vén a cabeza unha frase feita moi enxebre e, por desgraza, totalmente vixente: «Mexan por nós e temos que dicir que chove».

Con ela ilústrase, á perfección, o funcionamento deste recurso da lingua: por mor da necesidade de «suavizar» un determinado concepto, evitamos o termo que o designa (tabú) e substituímolo por outro (eufemismo). Bendito saber popular!

«Get the parachute!!!»

A publicidade é a arte de convencernos para comprar o que non precisamos. Se atendemos ao anuncio publicitario da escola de idiomas brasileira CCAA, aprender inglés resulta imprescindible: non vaia ser que te vexas atrapado nun avión militar en caída libre con Bruce Willis intentando salvar a túa vida e cos paracaídas xustiños!

Rapaz: E... seu Bruce, como, e... a gente vai sair do avião, «eivion», né?
Bruce Willis: Parachute!!!
Rapaz: Chute?
Bruce Willis: Get the parachute!!!
Rapaz: Acho que é pra chutar isso ai.
Bruce Willis: Go!!! Go!!! Go!!!
Rapaz: É pra chutar isso no gol.

Ha! Ha! Un anuncio xenial! O rapaz xuta e aló van os paracaídas pola porta! Bruce apaña o seu e salta. E os mozos, tan necesitados dun curso de inglés, a velas vir.

Claro, que non son os únicos!

A neolingua de George Orwell

Algunha vez imaxinaches un idioma que cada ano tivese dicionarios máis reducidos, con menos palabras e menos significados? O escritor inglés George Orwell xa o fixo na súa novela 1984: é a neolingua ou novilingua (newspeak). Velaí vai o tráiler, con subtítulos en castelán, do filme británico baseado na novela orwelliana (estreado precisamente no 1984).

Nun estado totalitario nas mans do INGSOC, partido único liderado polo Grande Irmán, apóstase por impoñer a neolingua, que acabará por substituír a lingua común. Con ela evitarase non só a expresión de ideas contrarias aos principios do Partido senón incluso a posibilidade de que tales ideas sexan imaxinables. O principio subxacente é que a lingua pode modelar o noso pensamento: canto máis reducido e infantilizado é o vocabulario das persoas menos capacidade teñen para o pensamento articulado e máis manipulables se volven.

As poucas voces novas da neolingua viñan xeradas polas necesidades ideolóxicas e represivas do Grande Irmán. Por exemplo:

Impersoa (unperson) persoa non grata, persoa que deixa de existir (os acusados de impersoa eran xeralmente eliminados).

Crimental (thoughtcrime): crime do pensamento (loxicamente o máis grave de todos os crimes sancionados polo Partido, o acusado de crimental convertíase en impersoa).

Facecrime (facecrime): expresión facial impropia (por exemplo, mostrarse incrédulo ante o anuncio dunha vitoria). O facecrime estaba perseguido pola lei.

Duplipensar (doublethink): ter simultaneamente dúas crezas contraditorias e aceptar ambas as dúas (saber que un está errado e, a pesar diso, convercerse de que está no certo).

Ao escoitar decote nos medios cousas como «tropas de paz» en lugar de «exércitos», «danos colaterais» en lugar de «vítimas inocentes» ou «mobilidade exterior» en lugar de «emigración», non deixo pensar na neolingua orwelliana. Convén estarmos espertos ante estas perigosas mostras da manipulación das ideas a través linguaxe. Lembras esta ou estoutra? Ollo!! Cada vez temos máis preto o ollo do Grande Irmán!!

«Fronkonstein» ou «Frankenstein»

Que difícil é iso de pronunciar linguas estranxeiras! E máis se falamos de nomes propios! Nesta escena do maxistral filme O novo Frankenstein (Young Frankenstein, 1974) temos un bo exemplo disto: «Frederick Fronkonstein» ou «Frodorick Frankenstein»? «Igor» ou «Aigor»? Ha, ha, que barullo!

E quen non lembra esta inesquecible versión do clásico «In the ghetto», de Elvis Presley, a cargo do Príncipe Xitano. Se non a coñeciades, sentade antes de escoitala, non vaia ser!

Pois xa temos outra perla para esta antoloxía cómica dos erros de pronuncia: o noso presidente, mr Núñez, e o seu intento de nomear o grupo folk irlandés The Chieftains: «Tis che tein», «Te chis tain», «Lin cheins tin», «Liechtenstein»... Uf! Velaquí tedes o «temazo» que inspirou este «descoido presidencial». Seica arrasa na arañeira.

Para todos eles, e para vós tamén, hai unha web ben xeitosa, forvo.com. Nada en Euskadi, hoxe é a guía de pronuncia máis grande do mundo. Se algunha vez vos preguntastes como se pronuncia unha palabra en calquera idioma, este é o lugar ideal para resolver a dúbida. Pedide axuda e alguén pronunciará esa voz para vós, e á vez vós tamén podedes axudar a outros da mesma forma. Unha iniciativa que ademais permite descubrir e escoitar, nunha mesma lingua, diferentes pronuncias dunha palabra (variedades dialectais). Un bo exemplo das vantaxes da cooperación na rede.

Por certo, aquí tedes as pronuncias que forvo.com ofrece de Frankenstein e de chieftain. Para aprender, nunca é tarde.

En todo caso, que non se me interprete mal. Viva o erro! Que impere o espírito ludolingüístico! Que sería do xogo sen erros? Que sería da aprendizaxe sen erros? Equivocarse é o primeiro paso! «Tropezando ao camiñar apréndese a non caer». Falantes do mundo (paleofalates, neofalantes...), errade sen medo! Mais falade!

O touriñés, aquel estraño idioma

Uns vídeos esmendrellantes de hai cinco anos! Xa era divertida a versión dobrada d’A vida de Brian que coñecía, mais esta nova montaxe en touriñés é sinxelamente xenial. Nunca imaxinei que se lle puidese tirar tanto partido ás patadas ao idioma: o que fai un chisco sentido do humor e moita mala uva! «Rir por non chorar», poderiamos dicir.

Neste post ou nestoutro xa puxemos en cuestión á linguaxe política; con todo, o máis triste no noso país é que aínda temos que lle engadir as desfeitas idiomáticas da maioría dos nosos representantes. E nese terreo non vos hai rival para o noso ex-presidente Touriño e o particular idioma das súas manifestacións públicas: castrapadas («hemos dito», «mo dixeron», «encantao»), aspiración á andaluza dos eses finais e, como guinda, esa tendencia ao «atrapallamento» que semella froito do pretensioso esforzo por lle dar solemnidade a un discurso baleiro. Velai van uns exemplos:

«Atourizar», por «autorizar»

«Licitar a triplicación», por «triplicar a licitación»

«Novas retas, novos metos», por «novas metas, novos retos»

Unha mente paciente e chea de retranca dedicouse a recompilar estas perlas e a lles dar definición ao xeito do glorioso Elucidario de Gonzalo Navaza. É o que se coñece como a Touripedia.

«Ustede»: Vosted.

«Pisimismo»: Mexada desmoralizadora.

«Discriminalizar»: Marxinar os delincuentes.

«Furcionamento»: Execución da función propia nun (que non dun) lupanar.

«Loita contra a seguridade viaria»: Estratexia do goberno galego para incrementar os accidentes de estrada.

«Hospital tradicionalidade»: Centro médico no que as enfermeiras visten cofia, os galenos practican sangrados, a anestesia sustitúese por un bo grolo de whisky e as intervencións cirúrxicas realízanse á luz do candil, marica chuschús...!

Iso si, pasaron os anos e o panorama da nosa linguaxe política non mellorou moito.

Solución á actividade do 22-02-2013: o recurso lingüístico común ás tres pezas é a paronimia (Celga - cela / adeslas - habelas / pancetamol - paracetamol).

Un acróstico de Schwarzenegger

A conta do «dedo» de Bárcenas, lembrei unha curiosa anécdota sobre un acróstico que tamén exemplifica a vulgaridade na política. Iso si, con algo máis de «estilo».

O gobernador republicano de California e arquetípico «tipo duro» de filmes de acción, Arnold Schwarzenegger, tiña no congresista demócrata Tom Ammiano un dos seus máis acérrimos adversarios políticos. Aínda que a súa rivalidade xa viña de lonxe, no mes de outubro do 2009 o enfrontamento entre eles era total por mor do veto do gobernador Schwarzenegger a un proxecto lexislativo, impulsado por Ammiano, que ía converter unha área portuaria de San Francisco en zona residencial.

O caso é que ese mes ambos os dous persoeiros coincidiron nun acto público. Ammiano non tardou en lle berrar a Schwarzenegger «You lie!» («Mentes!») e acabou despedíndose del cun explícito «Kiss my gay ass» («Bica o meu traseiro gay»).

Só catro días despois, o gobernador-estrela ofreceulle ao seu rival as razóns do seu veto nunha carta oficial perfectamente redactada.

Como vemos, a misiva contiña un «agasallo», unha mensaxe críptica e tamén dabondo ofensiva: o acróstico «Fuck you!» («Fódete!»), formado coas iniciais das liñas de cada parágrafo. «A rañala, raparigo!», faltoulle engadir como posdata a Arnold «Terminator».

A polémica foi amplamente tratada nos medios estadounidenses. Nela interviron políticos, xornalistas, activistas de movementos civís e mesmo matemáticos. Algúns expertos calcularon as diferentes combinacións de letras iniciais e estimaron que as posibilidades de que o acróstico xurdise de forma casual eran dunha entre dous mil millóns. Iso si, nin me atrevo a pescudar como chegaron a ese resultado. As miñas matemáticas non dan para tanto!

«You say tomato...»: unha de eufemismos

«You say tomato, I say bailout». Con este titular, a revista Time ironizaba o 9 de xuño deste ano sobre un goberno español que se negaba teimudo a chamar as cousas polo seu nome. Así, o clásico estándar de jazz de Ella Fitgerald e Louis Armstrong servía para ilustrar, con moita retranca, a procura de eufemismos que permitisen evitar a palabra maldita: rescate («bailout»).

Como podemos ver no seguinte vídeo, o uso de eufemismos é unha necesidade constante da linguaxe política dos nosos días. Con eles, os gobernos buscan edulcorar a crúa realidade e encubrir o verdadeiro alcance das súas decisións. Unha manipulación que, as máis das veces, pretende anestesiar o pensamiento crítico dos cidadáns e que, no fondo, só contribúe a desprestixiar aínda máis a clase política. 

 

Como xa vimos nunha entrada anterior, este discurso político imperante, baleiro e eufemístico, parece convertido nun estraño xogo de lingua coas súas propias regras. Aquí deixo un breve esquema para interpretarmos mellor o seu significado.

Activade os vosos detectores de eufemismos e localizade cantos poidades na linguaxe dos medios de comunicación. Ánimo!

Os discursos do «bla, bla, bla»

Aí falaches, José María! Un verdadeiro «coñazo», abofé! Pasaron xa dez anos desde este episodio de Aznar (no Parlamento Europeo) e consola ver como os propios protagonistas admiten, sen complexos, o carácter artificioso e soporífero do seu discurso.

Estamos xa en precampaña electoral e día a día podemos ver como o discurso político semellou quedar baleiro. Na maior parte dos casos, por desgraza, converteuse nunha mensaxe ritual e sen contido que só intenta enmascarar o evidente: a desvirtuación da democracia convencional e a súa subordinación ao poder dos mercados.

En fin, o curioso é que mesmo deste triste contexto a ludolingüística pode tirar partido. Propóñovos xogar coa seguinte táboa. É unha versión reducida da aparecida no artigo orixinal «O código universal do discurso político-burocrático», publicado na Revista de Varsovia (Zycie Varszawv) da Polonia comunista de hai máis de tres décadas.

Trátase dunha brincadeira estudantil que buscaba caricaturizar a artificiosidade e vacuidade da linguaxe política oficial. Empregar a táboa é ben doado:

— Comeza polo primeiro enunciado da primeira columna (Amigas e amigos...).
— Continúa con calquera frase da segunda columna, logo con calquera da terceira e despois con calquera da cuarta.
— O proceso repítese unindo de novo como se queira os enunciados das sucesivas columnas.

As miles de combinacións posibles permiten crear un discurso fluído de varias horas. Un discurso interminable e, asemade, totalmente baleiro. Ánimo e a poñer en práctica a vosa habilidade como oradores do «bla, bla, bla»!

E a xeito de peche, convídovos a visitar esta ligazón e liberar gargalladas co cómico sevillano Alfredo Miñambre, lider do «Partido En Dous», que ridiculiza tamén, en ton de humor, o discurso político.