Eu son teu pai

E seguimos coa nosa particular saga de Star Wars. Desta vez, cunha homenaxe á frase máis famosa do cine: «I’m your father». Ou polo menos iso afirmaban hai anos en Wikinoticia, á luz dunha enquisa feita entre 1500 internautas para a web Lovefilm.com.

Como vemos arriba, nós escoitamos «Eu son teu pai» na voz de Tacho González, o magnífico dobrador galego de Darth Vader. Un enunciado que pasou a engrosar a listaxe de oracións míticas que se fixeron populares nos anos dourados da nosa TVG, coma estoutras tiradas do sempre imprescindible Pelisdobradasaogalego.

 

 

 

Por certo, coñecedes Engale? Évos o recurso ideal para gozardes dos mellores filmes galegos e internacionais dobrados ao galego, on line e de balde.

E para lle poñer o ramo, aquí queda unha mostra multilingüística da transcendencia da paternal frase de Darth Vader: a súa versión dobrada en 20 linguas diferentes. Cales son as que máis bos gustan?

Palíndromos ilustrados [2]

Ao dar con este palíndromo (que reclama a corrección lingüística con ton imperativo), o primeiro que me veu á cabeza foi a escena do graffiti no mítico filme A vida de Brian, dos Monty Python. Situémonos: 

O protagonista é Brian, un mozo xudeu que naceu en Belén o mesmo día que Xesucristo. Unha noite, Brian ten que facer unha pintada na fachada do palacio de Herodes. Mentres está a escribir, é sorprendido por un centurión romano. Este, desalmado e cruel, decide darlle unha lección...  de latín!

Centurión: Que é iso? Romanes eunt domus? Xente chamada romanos ir a casa?

Brian: (explicando a súa pintada) Di: «Romanos marchade á casa».

Centurión: De ningún xeito. Como se di «romano», en latín? Vamos, vamos!

Brian: (con medo) Romanus.

Centurión: E é flexionado como...

Brian: -anus.

Centurión: O plural de vocativo -anus é...

Brian: -ani?

Centurión: (corrixe o erro) Romani. Eunt... Que é eunt?

Brian: «Ir».

Centurión: Conxuga o verbo «ir».

Brian: Eh... Ire. Eh...  Eo, is, it, imus, itis, eunt.

Centurión: Daquela eunt é...

Brian: Terceira persoa do plural do presente indicativo, «eles van».

Centurión: Pero «Romanos marchade» é unha orde, entón tes que usar... (retorce a orella de Brian).

Brian: (coa voz aguda pola dor) O imperativo...

Centurión: Que é...

Brian: Eh, eh... It!

Centurión: Cantos romanos?

Brian: Plural, plural! Ite, ite!

Centurión: Ite. (Corrixe novo) Domus en nominativo? «Ir» indica movemento. Non si, rapaz? Asi que domus vai en…?

Brian: Dativo? Non, non, non. Acusativo? (O centurión achega a súa espada ao pescozo de Brian)

Centurión: Domus vai en...

Brian: Locativo!

Centurión: Que é...

Brian: Domum!

Centurión: Domum! Domum! (Escríbeo) Entendiches?

Brian: Si, señor!

Centurión: Escríbeo cen veces.

Brian: Si, señor! Grazas, Señor! Ave, César!

Centurión: Ave, César! Se non está escrito no amencer, córtoche os collóns!

Deseguido, o vídeo da escena completa coa dobraxe en castelán (e aquí en portugués). Sen dúbida, un exemplo do mellor humor ludolingüístico da historia do cine. Irrepetibles, Monty Python!

Tradución:
Ahí palabra abrevia.
There word you abbreviate.

Vincent en galego

A primeira obra cinematográfica de Tim Burton foi Vincent (1982), unha deliciosa curtametraxe de animación en stop motion. Nela, o director californiano cóntanos a historia de Vincent Malloy, un neno de 7 anos que, como lle sucedera ao Quixote, comeza a perder o siso por causa das obras de ficción. No caso de Vincent non son novelas de cabaleiría senón historias de terror: as dos relatos de Edgar Allan Poe e as dos filmes protagonizados por Vincent Price.

Así, Vincent Malloy acaba por sucumbir ao poder da súa imaxinación creando un mundo novo no que mestura o plano da realidade (familia, mascotas...) e da fantasía (monstros, arañas, vampiros...).

Na curtametraxe, en branco e negro e cunha coidada estética gótica, a historia é narrada mediante un fermoso poema composto polo propio Tim Burton (aquí vos deixo a peza completa) e coa escura voz en off de Vincent Price en persoa.

Pois ben, hai uns días dei cunha versión desta curtametraxe dobrada ao galego. Os protagonistas desta fantástica iniciativa son os membros do club de lectura As catro esquinas do quinto do IES Xesús Ferro Couselo (Ourense). Un traballo, primeiro de tradución e logo de lectura dramatizada e locución, que lembra outras valiosas iniciativas escolares.

Aquí vos deixo, para gozardes delas, a versión orixinal de Burton (con subtítulos en inglés) e logo a feita na nosa lingua.

O touriñés, aquel estraño idioma

Uns vídeos esmendrellantes de hai cinco anos! Xa era divertida a versión dobrada d’A vida de Brian que coñecía, mais esta nova montaxe en touriñés é sinxelamente xenial. Nunca imaxinei que se lle puidese tirar tanto partido ás patadas ao idioma: o que fai un chisco sentido do humor e moita mala uva! «Rir por non chorar», poderiamos dicir.

Neste post ou nestoutro xa puxemos en cuestión á linguaxe política; con todo, o máis triste no noso país é que aínda temos que lle engadir as desfeitas idiomáticas da maioría dos nosos representantes. E nese terreo non vos hai rival para o noso ex-presidente Touriño e o particular idioma das súas manifestacións públicas: castrapadas («hemos dito», «mo dixeron», «encantao»), aspiración á andaluza dos eses finais e, como guinda, esa tendencia ao «atrapallamento» que semella froito do pretensioso esforzo por lle dar solemnidade a un discurso baleiro. Velai van uns exemplos:

«Atourizar», por «autorizar»

«Licitar a triplicación», por «triplicar a licitación»

«Novas retas, novos metos», por «novas metas, novos retos»

Unha mente paciente e chea de retranca dedicouse a recompilar estas perlas e a lles dar definición ao xeito do glorioso Elucidario de Gonzalo Navaza. É o que se coñece como a Touripedia.

«Ustede»: Vosted.

«Pisimismo»: Mexada desmoralizadora.

«Discriminalizar»: Marxinar os delincuentes.

«Furcionamento»: Execución da función propia nun (que non dun) lupanar.

«Loita contra a seguridade viaria»: Estratexia do goberno galego para incrementar os accidentes de estrada.

«Hospital tradicionalidade»: Centro médico no que as enfermeiras visten cofia, os galenos practican sangrados, a anestesia sustitúese por un bo grolo de whisky e as intervencións cirúrxicas realízanse á luz do candil, marica chuschús...!

Iso si, pasaron os anos e o panorama da nosa linguaxe política non mellorou moito.

Solución á actividade do 22-02-2013: o recurso lingüístico común ás tres pezas é a paronimia (Celga - cela / adeslas - habelas / pancetamol - paracetamol).

Outra forma de lermos cómics

A lectura dramatizada é unha técnica habitual nas nosas aulas. O novidoso do video anterior, elaborado polo alumnado do IES Ferrolterra (de Ferrol), é que a obra dramatizada é un cómic. En concreto, trátase do álbum A mansión dos Pampín (2005), de Miguelanxo Prado, un volume creado no marco do Proxecto Terra do Colexio Oficial de Arquitectos de Galicia (COAG) e que aborda, en clave de humor, temas como a burbulla inmobiliaria, o feísmo arquitectónico, o caos urbanístico... e, de fondo, o pouco amor polo noso.

Este tipo de dramatizacións permite mellorar a destreza lectora á vez que fai máis ameno o achegamento ás obras literarias. E esta técnica vólvese moito máis completa e enriquecedora se, ademais, se plasma nun vídeo coma o anterior. Con paralelismos evidentes coa técnica da dobraxe, cómpre organizar o traballo en equipo, dixitalizar as viñetas, ensaiar e gravar a lectura, buscar música e efectos sonoros, montar o vídeo e o audio de forma sincronizada e moitas cousas máis.

En fin, unha peza admirable esta dos amigos do IES Ferrolterra, un traballo que leva xa máis dun ano a difundirse pola arañeira. Que cunda o exemplo!

Dobraxes lúdicas

Velaquí temos os xeniais irmáns Marx en Plumas de cabalo (1932), mais pasados pola peneira dos irreverentes Pichel Brothers. As súas dobraxes, con escenas de Pulp Fiction, Jackie Brown, Trainspotting ou O sarxento de ferro, levan xa varios anos a difundirse pola rede. Tamén circulan pola arañeira os vídeos de AsPelisComaNaCasa con esmendrellantes escenas dobradas de filmes como O padriño, O exorcista ou A chaqueta metálica. Humor sen complexos, enxeño e espírito lúdico.

Postos a xogar coa lingua, estas dobraxes supoñen unha boa alternativa para traballar a lingua oral en grupo a través das novas tecnoloxías. Un traballo sempre pautado: análise do vídeo coa conversa orixinal, creación dun novo guión baseado no humor e na parodia, ensaio e sincronización da dobraxe e, finalmente, gravación. Unha oportunidade ademais para desenvolver na práctica contidos como os niveis de lingua, as xergas, as variedades dialectais ou moitos outros. De feito, hai ben pouco xurdiron magníficas iniciativas como a do concurso de dobraxe organizado polo IES de Mugardos. 

E a xeito de despedida, gocemos destoutra escena d’O Imperio contraataca (dobrada por Hugo e Jose) e descubramos a «implicación» de Luke Skywalker a prol da normalización da lingua galega.

Definicions do Elucidario (21-3-2012):  Tabernícola: Home das tabernas. Bebuíno dos refrescos de cola prénsil. / Perceberancia: Actitude do que porfía na actitude de comer mariscos. / Morfeosintaxe: Rama da lingüística que estuda as frases que pronunciamos mentres durmimos. / Cantorsionista: Dise do cantante ou recitador de salmos que retorce todo o corpo para disimular o seu perfil de marabedí. / Repelento: Dise de certos individuos que se fan insoportables porque van moi amodo.