«Cocksuckers», liberdade e prexuízos

No facebook do ilustrador galego Kohell Kohellius (pseudónimo de Fernando Iglesias), dei hai pouco con este xenial monólogo de acaído título onomatopeico: «Blah, blah, blah», unha onomatopea a xeito de eufemismo. Trátase dun fragmento do filme Lenny (1974), un decidido alegato a prol da liberdade de expresión a través da vida do cómico estadounidense Lenny Bruce. Este monologuista, interpretado por Dustin Hoffman, era brillante, cáustico e provocador a partes iguais. No seu tempo abordou sen medo temas espiñentos, como o aborto, a guerra do Vietnam, a discriminación racial, a relixión, os abusos do poder...

En 1961, Bruce foi arrestado por empregar 101 veces a palabra cocksucker («chupapichas») durante un dos seus espectáculos, ao que asistiu un comité de prevención da moral e dos bos costumes. Os seus integrantes, escandalizados, denunciárono. Foi xulgado por obscenidade pública e manifesta. Ao cabo, foi absolto, mais as súas actuacións comezaron a ser «supervisadas» por amables axentes da lei. Xusto nese intre sitúanse as escenas do vídeo, por sorte, oportunamente subtituladas.

E indo a onde quería chegar... aquí deixo outras «escandalosas» mostras dos múltiples sinónimos de «pene» («picha», «pirola», «carallo»...) e derivados («comepichas», «apirolado»...), por xentileza, de novo, de Pelisdobradasaogalego. Quen coñeza ben a lingua inglesa saberá que comparte coa nosa esa expresiva riqueza no «vocabulario obsceno».

E non nos deixemos enganar polos prexuízos contra o galego. Non é a primeira vez que escoito (ou leo) parvadas como... Los «negratas» del Bronx diciendo «carallo». Estos de la «Telegaita»! Claro, e que han de dicir?! «Jolines» soaría mellor?! Clásico é o exemplo da tradución da frase coa que Rhett Butler lle retruca a Scarlett O'Hara en Foise co vento (1939): Frankly, my dear, I don't give a damn - Francamente, querida, eso ya no me importa (castelán) - Francamente, querida, impórtacheme un carallo (galego). A galega, sen dúbida, máis fiel ao inglés orixinal.

Como ben sabía Lenny Bruce, ás veces as cousas cómpre chamalas polo seu nome.

O humor de Xoán Andrade

O betanceiro Xoán Andrade é humorista gráfico e profesional do ensino. As súas viñetas, apegadas á realidade en que vivimos, combinan un humor crítico e agudo cunha limpa feitura gráfica.

Se queredes gozar do seu humor podedes acudir ao seu magnífico blog persoal: Pingas de humor crítico. Ou tamén podedes seguilo no diario dixital Praza Pública. Mais o certo é que Andrade leva unha chea de tempo a colaborar en diferentes publicacións periódicas (A Nosa Terra, La Región, Revista Galega de Educación...) e medios dixitais (O Imperdíbel, Eivados, Enchufados...).

As pezas que temos atrás seleccioneinas polo su miolo ludolingüístico. Cada unha baséase nun recurso diferente: a antítese, a polisemia, a paronimia e o eufemismo. Es quen de identificalos?

O humor de Santy Gutiérrez [2]

De novo por aquí unha de humor gráfico. E de novo tamén unha das miñas debilidades: Santy Gutiérrez, un dos máis prolíficos e brillantes debuxantes do país (co que tiven a sorte de colaborar). Ilustrador, autor de cómics, caricaturista e humorista gráfico con máis de 20 anos actividade profesional. Recoméndovos seguir os seus pasos na súa web santygutierrez.com ou gozar do seu humor na sección «A viñeta» de De Luns a Venres.

Ás veces pode resultar un misterio a orixe do riso (ou do sorriso). Con todo, como xa vimos outras veces, un dos recursos máis comúns do humor gráfico son os xogos de palabras. As catro pezas anteriores empregan esta técnica. Aí vai o reto: descubride en cada peza estes xogos de palabras. Onde está o eufemismo? E a paronimia? E a polisemia? E a frase feita?

«100 palavras»

Hai pouco dei en youtube con este canal «100 palavras». En cada un dos seus vídeos atopamos unha restra de cen palabras que se refiren a un mesmo concepto, adoito do ámbito léxico do obsceno ou do escatolóxico. Son sinónimos xurdidos mediante o recurso do eufemismo. No vídeo anterior temos, por exemplo, un cento de expresións que en portugués equivalen a morrer, moitas delas tamén nosas: finar, falecer, expirar, pasar a mellor vida, ir para outro mundo, ir para a cova, entregar a alma a Deus...

Aló atrás xa vimos como o discurso político tira un gran rendemento do eufemismo. En relación con isto, sempre me vén a cabeza unha frase feita moi enxebre e, por desgraza, totalmente vixente: «Mexan por nós e temos que dicir que chove».

Con ela ilústrase, á perfección, o funcionamento deste recurso da lingua: por mor da necesidade de «suavizar» un determinado concepto, evitamos o termo que o designa (tabú) e substituímolo por outro (eufemismo). Bendito saber popular!

«You say tomato...»: unha de eufemismos

«You say tomato, I say bailout». Con este titular, a revista Time ironizaba o 9 de xuño deste ano sobre un goberno español que se negaba teimudo a chamar as cousas polo seu nome. Así, o clásico estándar de jazz de Ella Fitgerald e Louis Armstrong servía para ilustrar, con moita retranca, a procura de eufemismos que permitisen evitar a palabra maldita: rescate («bailout»).

Como podemos ver no seguinte vídeo, o uso de eufemismos é unha necesidade constante da linguaxe política dos nosos días. Con eles, os gobernos buscan edulcorar a crúa realidade e encubrir o verdadeiro alcance das súas decisións. Unha manipulación que, as máis das veces, pretende anestesiar o pensamiento crítico dos cidadáns e que, no fondo, só contribúe a desprestixiar aínda máis a clase política. 

 

Como xa vimos nunha entrada anterior, este discurso político imperante, baleiro e eufemístico, parece convertido nun estraño xogo de lingua coas súas propias regras. Aquí deixo un breve esquema para interpretarmos mellor o seu significado.

Activade os vosos detectores de eufemismos e localizade cantos poidades na linguaxe dos medios de comunicación. Ánimo!

O humor de Santy Gutiérrez

Sempre que me cae nas mans o xornal gratuíto en galego De Luns a Venres, o primeiro que fago é buscar a viñeta de Santy Gutiérrez. Fascíname a calidade dos seus debuxos e o seu humor crítico e retranqueiro que non deixa «leira sen sachar»: a actualidade política, educativa, cultural, deportiva...

Santy, co que tiven a sorte de colaborar hai xa un tempo, formouse en Filoloxía Inglesa, mais desde rapaz o seu hobby foi debuxar. Unha afección da que vive profesionalmente desde hai xa dúas décadas. A versatilidade do seu lapis permítelle publicar humor gráfico en distintos xornais galegos, ilustrar para editoriais, deseñar cómic, crear animacións publicitarias...

Este bo amigo tamén preside a AGPI (Asociación Galega de Profesionais da Ilustración) e, desde hai uns anos, emprendeu a fermosa aventura de levar adiante, xunto con outros brillantes lustradores, o estudio Baobab.

As catro viñetas que encabezan a entrada, alén de xerar sorrisos, tamén encerran xogos lingüísticos. En cada unha está presente un destes recursos: frase feita, eufemismo, paronimia e polisemia. Es quen de identificalos?

Ah!, e se queres gozar do resto das pezas humorísticas de Santy Gutiérrez non tes máis que mergullarte nesta web.