Chico Buarque: ludolingüista [3]

Chico Buarque regresa hoxe a Xogosdelingua. Xa soubemos do seu gusto polo xogo verbal con «Roda viva» e con «Construção». Desta volta, gozaremos da súa magnífica «Ode aos ratos». 

Ode aos ratos

Rato de rua
Irrequieta criatura
Tribo em frenética proliferação
Lúbrico, libidinoso transeunte
Boca de estômago
Atrás do seu quinhão

Vão aos magotes
A dar com um pau
Levando o terror
Do parking ao living
Do shopping center ao léu
Do cano de esgoto
Pro topo do arranha-céu

Rato de rua
Aborígene do lodo
Fuça gelada
Couraça de sabão
Quase risonho
Profanador de tumba
Sobrevivente
À chacina e à lei do cão

Saqueador da metrópole
Tenaz roedor
De toda esperança
Estuporador da ilusão
Ó meu semelhante
Filho de Deus, meu irmão

Rato
Rato que rói a roupa
Que rói a rapa do rei do morro
Que rói a roda do carro
Que rói o carro, que rói o ferro
Que rói o barro, rói o morro
Rato que rói o rato
Ra-rato, ra-rato
Roto que ri do roto
Que rói o farrapo
Do esfarra-rapado
Que mete a ripa, arranca rabo
Rato ruim
Rato que rói a rosa
Rói o riso da moça
E ruma rua arriba
Em sua rota de rato

Aínda que se adoita considerar o rato como un ser repugnante, nesta canción non. Buarque escolle figura do rato como metáfora do ser humano: «Ó meu semelhante / filho de Deus irmão». Os ratos posúen unha capacidade adaptativa que lles permite sobrevivir e proliferar nos máis diversos ambientes, como o home. Esa masa de roedores representa a capa máis humilde da poboación, que vive ou sobrevive nas rúas das grandes cidades.

Na súa loita pola supervivencia, a xente humilde, como os ratos, desenvolve unha actividade constante e frenética, representada maxistralmente pola aliteración dos vibrantes erres da derradeira estrofa. Os ratos-homes a roer sen descanso. Un xogo lingüístico que reta a dicción do falante máis habilidoso, como nalgúns dos nosos trabalinguas tradicionais:

Un lobo rubio roe un loro duro.
Se un lobo rubio o roe, un loro duro o remoe.

Outro exemplo máis da arte ludolingüística de Chico Buarque.

Palabras impronunciables?

Realmente ocorrentes estes vídeos de Babbel. Ao velos, non puiden evitar darlle voltas ao concepto de «palabra impronunciable». Determinar o grao de facilidade ou dificultade na pronuncia dunha voz (ou dunha lingua) é sempre algo relativo. Máis alá da influencia dos nosos prexuízos sobre unhas linguas ou outras, todo depende dos termos que entren en comparación. Cantos fonemas comparte ese idioma co noso? Cantos son totalmente estraños para nós? 

Así, para un inglés resulta difícil a pronuncia do castelán perro pois a súa lingua natal carece do fonema alveolar vibrante múltiple /r/ do «rr». A un castelán dicir ben o noso xamón tampouco lle será doado xa que a súa lingua non ten nin o fonema fricativo palatal xordo /ʃ/ do «x» nin o nasal velar /ŋ/ que pecha a palabra. E para un galego pronunciar, por exemplo, o inglés bird co mellor acento shackespeareano pode ser tarefa espiñenta ao non termos nós ese fonema vocálico /ɜ:/ entre «i» e «e» dos británicos.

Se ademais os fonemas descoñecidos entran con frecuencia en combinación entre si, esas palabras transfórmanse en verdadeiros trabalinguas, como comprobamos nos vídeos iniciais. 

Postos a poñer exemplos de linguas con fonemas estraños e difíciles de pronunciar, no alto do podio estaría posiblemente a lingua ǃxóõ (también coñecida como lingua taa ou lingua clic) falada por unhas 4000 persoas entre Bostwana e Namibia. O seu alfabeto ten cerca de 26 vogais e 122 consoantes! O nome de lingua clic débese a que parte deses fonemas son diferentes tipos de estalos feitos no ceo da boca. É común, de feito, que as persoas adultas que dominan este idioma desenvolvan unha especie de nódulo na larinxe a conta de emitir durante anos este tipo sons.

Aquí tedes un exemplo desta fala nun vídeo do fantástico proxecto Terra do neurocientífico focense Xurxo Mariño. 

E para rematar, aínda que está en inglés, non podedes perder este vídeo coa listaxe dos fonemas máis estraños nas falas de todo o planeta. Abraiante! 

2º Certame de Microrrelatos Aconsonánticos

Vaia zoupada! Un deses gifs de poder hipnótico co cómico trompazo dun malabarista do ioió. Non sei se perdeu os dentes. En todo caso, mesmo sen dentame, o protagonista podería participar perfectamente no noso 2º Certame de Microrrelatos Aconsonánticos.

Como vemos en Cotovía, un marabilloso recurso do IES Aquis Celenis (Caldas de Reis), o galego posúe un rico sistema vocálico. De feito, o curioso é que na nosa lingua resulta doado darmos con enunciados compostos só por vogais. Hai un ano, tal día como hoxe, 14 de outubro, lanzabamos aquí a proposta de crear relatos mínimos cunha única condición: que carecesen por completo de sons consonánticos. Houbo brillantes achegas. Hoxe, 365 días despois, propoñémosvos de novo o reto. Aquí vai un de colleita propia.

Queda aberto, daquela, o 2º Certame de Microrrelatos Aconsonánticos. Fagan xogo!

O pársel de Francis Nolan

Nas novelas da saga Harry Potter, a lingua pársel é a lingua das cobras, falada por Salazar Slytherin e os seus descendentes, incluíndo Milord Voldemort. Tamén o propio Harry Potter é quen de falala e isto débese, segundo se conta en Harry Potter e a Cámara Secreta, a que Voldemort lle transmitiu algunhas das súas habilidades a noite que intentou matalo cun meigallo.

Aínda que nas súas novelas J. K. Rowling xa presenta o pársel como unha fala bisbante (que soa como un leve asubío), foi o lingüista Francis Nolan, profesor de Fonética na Universidade de Cambridge, quen desenvolveu unha versión do pársel para que os filmes. Un idioma cunha sintaxe baseada na orde SOV (Suxeito + Obxecto + Verbo) e cunha alta frecuencia de consoantes fricativas e farínxeas que intentan aproximalo acusticamente ao son das serpes.

Como sucede con outras linguas de ficción, o pársel xa gañou unha chea de fieis na rede. Malia que carece de forma escrita, para a súa descrición en texto adopta unha forma romanizada. Aquí podedes atopar unha completa descrición da súa fonética e da súa gramática. E aquí un curioso tradutor automático que ofrece os audios das voces en pársel. Probádeo!

1º Certame de Microrrelatos Aconsonánticos

Hai un tempo falamos do checo, ese diabólico idioma capaz de crear frases enteiras, como «Strč prst skrz krk», sen empregar unha soa vogal. Un verdadeiro desafío para a gorxa e para a lingua de calquera.

O caso é que sempre me fascinou a facilidade do galego xusto para o contrario: para formar enunciados sen que ningún tipo de obstáculo entorpeza a saída dos sons pola cavidade bucal, é dicir, sen consoantes e unicamente con vogais. Os sons ceibos das sete vogais galegas adoitan entrar en combinación para formar unha chea de palabras e enunciados: «Oíao», «Aí ía eu»...

Unha idea que levaba un tempo a me rebulir na cabeciña e que acabou dando orixe ao seguinte texto, que poderiamos considerar un «microrrelato aconsonántico». Ou, se cadra, o primeiro trabalinguas que non traba lingua ningunha.

Seguro que calquera de vós pode atoparlle aínda máis rendemento ás nosas vogais. Daquela, queda oficialmente convocado o 1º Certame de Microrrelatos Aconsonánticos en Lingua Galega. Quen se anima?

Sara Marie, a pseudopolíglota

Se cadra, Sara Marie Fosberg, caixeira de supermercado de 19 anos é unha boa mostra da excelencia do sistema educativo finés. Mais a súa habilidade, por estraño que pareza, non é aprender idiomas, senón imitalos.

Hai uns meses, o seu vídeo, xurdido como simple brincadeira, foi unha desas sensacións virais de Youtube. Aló atrás vimos verdadeiros prodixios na aprendizaxe de idiomas e agora é a vez desta pseudopolíglota chea de descaro e sentido do humor.

Na entrevista, vemos como consegue expresarse con fluidez en inglés con distintos acentos: americano (coas súas variantes), británico, australiano... Mais o que deixa a un pampo é ver a soltura coa que «fala» o xaponés, o árabe, o sueco, o francés, o alemán, o portugués, o castelán, o hindi... Ás veces pode dicir algunha palabra ou algunha frase neses idiomas, máis a chave está en como modula a pronuncia, os acentos, os ritmos e mesmo a xestualidade... Non se pode negar que resulta bastante convincente (agás para os falantes nativos, supoño).

De onde lle veñen os extraordinarios dotes de papagaio a Sara Marie? De ser falante de finés, esa singular lingua urálica (por certo, con dicionario bilingüe en liña)? De xogar compulsivamente ao The Great Language Game? Dun sistema educativo que favorece falar mal unha chea de idiomas? Ignóroo.

Por certo, estes días de datos tristes, veume ao maxín unha idea traxicómica: Para cando un Decreto de Pseudopoliglotismo? Á luz do exemplo da amiga Sara Marie, a que agardan as nosas preclaras autoridades para converter dunha vez, nese camiño cara ao «cosmopalianismo», o noso sistema educativo nunha fábrica de pseudofalantes? Os primeiros pasos xa van aló.

«Strč prst skrz krk»

Olliño cunha lingua que conta con doce fonemas vocálicos e é capaz de construír frases prescindindo de todos eles. Así é o checo, ese endemoñado idioma eslavo que pode chegar a prexudicar seriamente o aparello fonador.

O caso é que o exemplo clásico deste curioso trazo da lingua checa é o trabalinguas Strč prst skrz krk, que significa algo como ‘mete o dedo pola gorxa’. Se queredes escoitalo, aí vai. Quen se arrisca a pronuncialo?

strč: P2 do imperativo do verbo strčit /strchit/ (‘meter’).
prst: substantivo en singular (‘dedo’).
skrz: preposición (‘a través de; mediante’).
krk: substantivo en singular (‘pescozo, gorxa’).

E isto é posible porque, en checo, as letras «r» e «l» poden entrar en combinación con outras consoantes actuando como núcleo silábico, igual que fan nosas vogais. Abraiante!

Como agasallo final, unha video-performance da artista multimedia checa Anna Friedlaender inspirada nesta impronunciable frase.

The Great Language Game

Vía microsiervos dei cun xogo de lingua fascinante: The Great Language Game (O Gran Xogo das Linguas). Creado polo enxeñeiro e lingüista australiano Lars Yencken, ten unha mecánica ben sinxela: ofrécese un pequeno audio no que se fala un idioma concreto e dúas, tres ou catro alternativas entre as que elixir. Se recoñeces a lingua e acertas, vas acumulando puntos. Mais cada erro costarache unha «vida», e só dispós de tres.

Das 6000 linguas que existen hoxe no planeta, Yencken usou para o xogo só 80; porén, iso non o fai máis doado, nin moito menos. Resulta relativamente sinxelo distinguir o francés, o alemán ou o xaponés; mais a cousa ponse realmente dura cando o que toca é escoller entre o tamil, o húngaro, o tibetano... Uf! A poñer en marcha todo o teu oído e a túa intuición.

E o mellor é que, cando remata a serie, aparece unha información detallada sobre as tres linguas nas que se cometeron os erros.

En fin, poucas formas máis lúdicas coñezo para nos achegar á realidade da diversidade lingüística. Fantástico e adictivo! A xogar! Cal será o teu récord? 

O dothraki de David J. Peterson

 

Esa estraña fala do tipo hipermusculado, Drogo (para os que coñecedes Xogo de Tronos), é dothraki, o idioma dunha tribo de guerreiros nómades da serie de culto de HBO, que axiña estreará a súa cuarta tempada. Como ben saben os seus millóns de seguidores en todo o mundo, a serie baséase na saga literaria de fantasía épica A Song of Ice and Fire (Unha canción de xeo e lume) de George R. R. Martin.

O produtores intuían que a presenza dunha lingua de ficción (como sucedeu co klingon ou coas linguas élficas) contribuiría a lle dar maior credibilidade á serie. Por iso contactaron coa Language Creation Society, centro especializado no desenvolvemento de novos idiomas. Despois de analizaren diversas propostas dos seus conlangers (expertos que, por pasatempo, se dedican á creación de novas linguas), a iniciativa de David J. Peterson foi a seleccionada.

Peterson, de 34 anos e formado en Lingüística na Universidade de California, prestou atención á descrición que o propio George R. R. Martin fixera desa linguaxe imaxinaria. O lingüista tomou cousas de aquí e de acolá: inspirouse no hawaiano para achegarse á organización semántica propia dunha cultura preindustrial; gustoulle o árabe e o castelán para a base sonora pola forza dos seus sons guturais e uvulares; estableceu un sistema de casos (nominativo, acusativo, xenitivo...) semellante aos do latín ou do ruso. Ao cabo, entregoulles aos produtores un informe de 180 páxinas coa descrición gramatical, un audio para a fonética e un vocabulario con máis de 1800 palabras.

E iso só foi o comezo. Hoxe a febre dothraki, alimentada pola serie de éxito, esténdese sen freo. O fenómeno geek fai que na arañeira aparezan cursos de dothraki, descricións gramaticais ou mesmo dicionarios. Tal é o magnetismo deste idioma de ficción que no ano 2012 o nome de Khaleesi foi dado a 146 nenas nos Estados Unidos. Khalessi (que significa ‘princesa’) é o alcume que recibe a personaxe de Daenerys Targaryen, princesa herdeira dunha das familias que se disputan o Trono de Ferro.

En fin... Hajas! (voz dothraki que significa ‘sé forte!’ e seica é o máis semellante ao noso «Adeus!»)

Solución ás voces de «galinglish» (22-10-13): lesgou ‘imos aló’ (< let’s go); quichimporta ‘mozo de cociña’ (< kitchen porter); guachimán ‘vixilante’ (< watchman); cagharrón ‘calabozo’ (< cage room)

«O poeta comeleóns na cova de pedra»

O que acabamos de escoitar é o poema chinés «O poeta comeleóns na cova de pedra», de Zhao Yuanren, que contén 92 palabras/conceptos que comparten o son «shi», mais pronunciadas con catro tonalidades diferentes (shì shí shī shǐ). Un texto realmente insólito cuxa orixe ben merece unha explicación.

A lingua chinesa é moi homofónica, é dicir, moitas das súas palabras pronúncianse do mesmo xeito. Isto non supón un gran problema na escrita porque as grafías do chinés clásico son de tipo ideográfico e non alfabético.

Durante as primeiras décadas do século XX, entre os lingüistas chineses abriuse un profundo debate sobre a necesidade de converter o chinés escrito nun sistema alfabético, é dicir, sobre a adopción dun alfabeto romanizado. Abroiou entón o problema da homofonía. E aí apareceu Zhao Yuanren, eminente lingüista estadounidense de orixe chinesa, e a súa peza «O poeta comeleóns na cova de pedra». Con ela pretendía evidenciar a imposibilidade desa romanización. Este é o poema coa escrita tradicional, que pode ser lido por calquera coñecedor do chinés tradicional.

E este é o texto romanizado, un trabalinguas de lectura practicamente imposible (á homofonía engádeselle a homografía).

«Shī Shì shí shī shǐ»

Shíshì shīshì Shī Shì, shì shī, shì shí shí shī.

Shì shíshí shì shì shì shī.

Shí shí, shì shí shī shì shì.

Shì shí, shì Shī Shì shì shì.

Shì shì shì shí shī, shì shǐ shì, shǐ shì shí shī shìshì.

Shì shí shì shí shī shī, shì shíshì.

Shíshì shī, Shì shǐ shì shì shíshì.

Shíshì shì, Shì shǐ shì shí shì shí shī.

Shí shí, shǐ shí shì shí shī, shí shí shí shī shī.

Shì shì shì shì.

Unha brincadeira que ademais ten un fondo valor metafórico ao coñecermos o contido do texto. Esta sería a súa tradución aproximada.

Un poeta de nome Shi Shi, que vivía nunha cova de pedra, devecía por comer leóns e dicidiu xantar dez. Cada mañá ás dez adoitaba saír cara ao mercado para buscar os leóns. Chegou o momento en que, de súpeto, dez leóns chegaron ao mercado á vez que Shi Shi. Ao velos, Shi Shi matounos lanzándolles frechas. Colleu os corpos destes dez leóns e levounos á cova de pedra. A gorida estaba húmida e Shi Shi pediulles aos seus serventes que a limpasen. Cando a cova quedou limpa, comezou a comer os dez leóns. Cando terminou, decatouse de que os dez leóns eran en realidade os cadáveres de dez leóns de pedra e intentou explicarse isto.

O inesgotable pozo de sabedoría da Wikipedia conta que Zhao Yuanren utilizou os leóns de pedra como símbolo da tradición fronte á romanización do chinés clásico. Estes impídenlle ao poeta «devorar a linguaxe», que ao ser romanizada perde sentido. Ademais, os dez leóns están representados polas dez liñas do poema.

Que endiañado enxeño ludolingüista o deste Zhao Yuanren!

«Fronkonstein» ou «Frankenstein»

Que difícil é iso de pronunciar linguas estranxeiras! E máis se falamos de nomes propios! Nesta escena do maxistral filme O novo Frankenstein (Young Frankenstein, 1974) temos un bo exemplo disto: «Frederick Fronkonstein» ou «Frodorick Frankenstein»? «Igor» ou «Aigor»? Ha, ha, que barullo!

E quen non lembra esta inesquecible versión do clásico «In the ghetto», de Elvis Presley, a cargo do Príncipe Xitano. Se non a coñeciades, sentade antes de escoitala, non vaia ser!

Pois xa temos outra perla para esta antoloxía cómica dos erros de pronuncia: o noso presidente, mr Núñez, e o seu intento de nomear o grupo folk irlandés The Chieftains: «Tis che tein», «Te chis tain», «Lin cheins tin», «Liechtenstein»... Uf! Velaquí tedes o «temazo» que inspirou este «descoido presidencial». Seica arrasa na arañeira.

Para todos eles, e para vós tamén, hai unha web ben xeitosa, forvo.com. Nada en Euskadi, hoxe é a guía de pronuncia máis grande do mundo. Se algunha vez vos preguntastes como se pronuncia unha palabra en calquera idioma, este é o lugar ideal para resolver a dúbida. Pedide axuda e alguén pronunciará esa voz para vós, e á vez vós tamén podedes axudar a outros da mesma forma. Unha iniciativa que ademais permite descubrir e escoitar, nunha mesma lingua, diferentes pronuncias dunha palabra (variedades dialectais). Un bo exemplo das vantaxes da cooperación na rede.

Por certo, aquí tedes as pronuncias que forvo.com ofrece de Frankenstein e de chieftain. Para aprender, nunca é tarde.

En todo caso, que non se me interprete mal. Viva o erro! Que impere o espírito ludolingüístico! Que sería do xogo sen erros? Que sería da aprendizaxe sen erros? Equivocarse é o primeiro paso! «Tropezando ao camiñar apréndese a non caer». Falantes do mundo (paleofalates, neofalantes...), errade sen medo! Mais falade!

«Lingua do P», de Sérgio Augusto

Tem pipoca, paca, periquito
Pinga pura, porre
Puxa-puxa, pau peroba
Papagaio penga
Peixe pula pirapora
Pega pra capá
Pedro pega pipa
Põe no poste
Pega o pito e puxa
Passa o pente
Pega a pasta
Pro seu penteado
Para pra pensar
Tem pitanga pêra
Pé de pato
Pica-pau, picada
Pega pega, picnic
Pirulito, pique
Papo de peru pelado
Pinga pra pagá
Tem porteiro, pasto, carrapato
Pulga pula pega
Passa-passa
Patativa ponta de piorra
Pimba-pomba
Puxa vida neste pe a pá
O Pedro antes que eu me esqueça
Vá pra ponte do funil

O músico brasileiro Sérgio Augusto é o autor desta canción a ritmo de bossa nova na que xoga coa letra «p» e co fonema oclusivo bilabial xordo que representa (podes fedellar nesta recomendable páxina para ver e oír como se articula este son). Un texto case tautogramático ateigado de vocabulario popular e de expresións coloquiais.

O vídeo tamén xoga a presentar unha chea de variedades tipográficas da letra «p» e mesmo enreda, ao final, coa relación entre pe e pé, dúas palabras que só se distinguen polo timbre vocálico.

Outra fermosa peza musical chea de espírito ludolingüístico!

Videopalíndromos

Félix Pérez-Hita, realizador e guionista barcelonés, é o autor destes «videopalíndromos». Unha demostración tan sinxela como efectiva do carácter reversible dos palíndromos. Un grupo de amigos di, con pronuncia alta e clara, oito palíndromos clásicos do castelán:

Sé verla al revés.
¿Somos o no somos?
Salta Lenin el atlas.
Odio la luz azul al oído.
A ti no, bonita.
No deseo yo ese don.
La moral, claro, mal.
Nos ideó Edison.

Tras cada un deles, o realizador editou a mesma secuencia co efecto de «retroceso» ou «marcha a atrás». O resultado: o enunciado pode oírse de novo (con algúns pequenos cambios que non alteran no esencial a secuencia de fomenas), é dicir, palíndromos orais perfectamente simétricos.

Se manexades cun chisco de habilidade programas de edición de vídeo, animádesvos a facer algo semellante con outros palíndromos galegos? Aquí deixo algúns da miña colleita:

A un avión a noiva núa.
Sedaba o tío oito abades.
Oirás orar a Rosario.

Ou, mellor aínda, por que non facelo con recitacións en voz alta dos magníficos poemas de Gonzalo Navaza en A torre da derrota? Seguro que resulta divertido.

O enigmático poder da letra X

Disque nunha ocasión, Valle-Inclán, o excéntrico escritor arousán, preguntado polas razóns que o levaron a viaxar a México en 1892, respondeu: «Porque se escribe con X». Curioso ver como esta polifacética letra (incógnita nas ecuacións matemáticas, dez na numeración romana, cromosoma humano...) pode chegar a exercer tanta fascinación sobre as persoas.

A letra X (xe), vixésimo segunda do alfabeto, é para moitos a máis xenuína do noso idioma. A iso axuda, con certeza, que represente normalmente un son palatal alleo por completo ao castelán e que apareza nunha chea das nosas voces patrimoniais (axóuxere, xouba, xerme, paxaro, xogo...). Un son que tamén hai no francés (cochon) ou no inglés (she).

Coa mesma fascinación, en Edicións Xerais decidiron no 2005, facerlle unha homenaxe a esta letra. Co gallo do seu XXV aniversario, desde a editora propuxéronse a creación dun libro conmemorativo no que o X fose protagonista: X, espazo para un signo. Un xogo editorial de encarga con ilustracións de Lázaro Enríquez e con textos dunha ducia de poetas (Marilar Aleixandre, Xosé María Álvarez Cáccamo, Xela Arias, María do Cebreiro...).

No seu limiar atopamos estas palabras ven ilustrativas do propio Lázaro Enríquez:

O X é na lingua nosa sinal diferencial, esvarando con suavidade sonora dende que sae da boca ata que chega ao ouvido receptor. O noso X canta. Non se pronuncia. Moumea e funde coa vogal agrazada.

Logo, unha ducia de pezas poéticas entre as que destaco esta «Flor do X», de Xosé María Álvarez Cáccamo, toda unha declaración de amor por este fonema enxebre.

Beixo de esponxa e xerfa, son de lonxe
que baixa desde o xeo das orixes
a xerminar na voz das xeracións.

Xabre a xemer en luz de baixamar,
airexa fráxil, xente en xograría,
paixón de ameixa e xema. Flor do Xe.

Nexo que apreixa e rexe, cruz de xiz
a corrixir con xesto xusticeiro:
Requeixo, Coruxo, Freixa, Panxón.

Xugo do xénese, feixe xuncal,
xorne de nós e seixo orixinal
a xorda fricativa palatal.

Outro título máis para a nosa «bibliografía ludolingüística básica». 

Anímase alguén a crear outro poema en homenaxe a letra X?

Escola Games: aprender xogando

Aprendizaxe e diversión. A fórmula perfecta para os máis cativos. E ademais con atraentes animacións e efectos sonoros. Isto é o que nos ofrece a web gratuíta de xogos educativos Escola Games. Iso si, en lingua portuguesa.

Máis de 50 xogos relacionados coas Matemáticas, coa Xeografía, coa Historia, coas Ciencias Naturais e tamén coa Lingua. E todos coas correspondentes indicacións sobre a súa aplicación didáctica.

Os xogos lingüísticos abordan un abano moi amplo de contidos: ortográficos, fonéticos, morfolóxicos, léxicos... Estes son algúns deles:

Laboratório das sílabas: xogo de alfabetización cos sons das sílabas.

Separe as sílabas: xogo de recoñecemento de sílabas que reforza a escrita correcta das palabras.

Pesca letras: xogo de formación de palabras «pescando» as súas letras.

Aprendendo o alfabeto: xogo que favorece a visualización e a memorización do alfabeto.

Sopa de letrinhas: xogo semellante ao aforcado que reforza a aprendizaxe da ortografía. 

Masculino e feminino: xogo de clasificación de palabras segundo o seu xénero.

Jogo do plural: xogo para comprobar o coñecemento da formación do plural.

Un portal brasileiro moi recomendable para achegar os nosos rapaces á familiaridade entre galego e portugués. E tamén, se o desexamos, para traballar aspectos gramaticais con gran coincidencia entre os ambos os dous idiomas. Mágoa que na rede non haxa máis sitios de noso coma este.

O klingon de Marc Okrand

Caralluda esta profesora de klingon! E que mandadiños os seus alumnos! Unha idea xenial para publicitar Rosetta Stone, a multinacional dedicada ao software para o ensino de idiomas.

O klingon é unha desas estrañas linguas de ficción das que xa falamos unhas entradas atrás. A belicosa raza alieníxena klingon xoga un papel fundamental dentro o universo da serie de ficción científica Star Trek. O seu idioma foi creado polo lingüista estadounidense Marc Okrand, que ademais se ocupou de apredérllelo aos actores da serie. Para desenvolvelo, segundo parece, combinou trazos das linguas nativas de América do Norte e Central: sinxelas estruturas morfosintacticas (Obxecto + Verbo + Suxeito) e sons fortemente guturais (tanto que parece que en calquera momento vai estoupar a gorxa).

O klingon é sen dúbida unha das linguas de ficción máis populares e difundidas. Na rede podemos atopar descricións gramaticais, cursos, tradutores automáticos, prontuarios de frases máis usuais, comunidades, foros e mesmo un Instituto da Lingua Klingon. Tamén dei atopado un dicionario en liña galego-klingon (iso si, en construción e que aspira a ser completado con traballo colaborativo).

Preme nestas ligazóns e aprende unhas frases básicas para saíres do paso en calquera encontro casual cun klingon: ola!, si, non, non comprendo, que hora é?, que pasa?, lisca de aquí!

Fonética para os máis pequenos

Hai que ver que cousas feitiñas se conseguen coa técnica do stop motion. Grazas á xente de Remexernalingua coñecín este magnífico vídeo educativo portugués elaborado por un grupo de mestres/as de 2º Ciclo de Ensino Básico (a nosa Educación Primaria). O seu obxectivo é transmitir, de forma simple e divertida, o concepto de fonema (un contido aparentemente árido para os cativos).

Un vídeo que pode resultar moi rendible tamén para os nosos rapaces pois, ademais de lles axudar a comprender sen dificultades eses contidos máis «técnicos», tamén os achega aos feitos da diversidade lingüística e da familiaridade entre o galego e o portugués.

Bótanse en falta máis ferramentas audiovisuais en galego que traten estes contidos. Pola rede atopei estoutro vídeo do valiosísimo microespazo «Ben falado», dirixido e presentado polo académico Xesús Ferro Ruibal. Nel faise unha amena presentación das sete vogais da nosa lingua.

«O noso son» de Narf

Narf (pseudónimo de Fran Pérez) é un dos talentos musicais máis recoñecidos e prolíficos do noso país: publicou varios discos, compuxo unha chea de bandas sonoras para obras teatrais, ofreceu concertos por todo o mundo (Lisboa, Barcelona, Londres, Varsovia, Rio de Janeiro, Maputo, Katmandú...) e mesmo creou unha obra sinfónica «A canción das árbores danzantes», estreada pola Orquesta Filharmónica de Galicia.

No ano 2007, editou Tótem, un coidado volume que recollía diversas influencias musicais: árabes, flamencas, brasileiras... «O noso son», con letra Pepe Sendón, é un dos seus temas máis coñecidos.

No soño non somos nós
Nós sós
Só nós
Cos nosos ósos
Co noso son
Non
Non somos nós os donos do noso son
Todos os nosos soños son con vós
Co voso cosmos
Co voso don
Non
Non somos nós os donos do noso son
Son tolo por vós
O noso son
Tolo por vós
Son son
Tolo por vós
O noso son
Tolo por vós
Non
Non somos nós os donos do noso son
Son son
Só soño con vós.

Podemos escoitala neste vídeo (entre os minutos 1:46 e 4:10).

Un evocador canto á interculturalidade que pasa a formar parte da nosa galería de textos monovocálicos, aínda que realmente nel alternan dúas vogais: «o» aberto (sós, óso, noso...) e «o» pechado (soño, non, dono...); como sucedía coa receita do «Lombo do porco ó modo ostrogodo».

«Beat box»: habilidade vocal e bucal

O «beat box» (en galego, «caixa de ritmos») é unha forma de percusión vocal que se basea na habilidade de imitar golpes de batería, ritmos e sons musicais empregando a cavidade bucal, os labios, a lingua, a gorxa e a propia voz.

O beatboxing xurdiu nos anos 80 do século pasado vinculado á cultura hip hop estadounidense. Fíxoo como un estilo da rúa: nos barrios pobres de Nova York os mozos non tiñan radiocasetes por seren  pesados e, ademais, moi caros; daquela, como alternativa, xurdiu o «beat box», unha destreza que lles permitía construír un padrón rítmico sobre o que rapear en calquera lugar e en calquera momento.

Mais todo isto explícao moito mellor, neste vídeo da extinta A Nosa Terra (localizado en Trabalingua), o máis destacado beatboxer galego, Gendebeat (ou Carlinhos Gende), que hai tempo se fixo célebre pola súa versión do himno galego. 

Todo un obradoiro avanzado de «beat box» e, asemade, de fonética: unha manchea de sons diferentes, polo seu modo de articulación (oclusivos, fricativos, laterais, vibrantes, nasais...) e polo seu punto de articulación (bilabiais, dentais, alveolares, palatais, velares...), ao servizo da creación musical máis contemporánea. Quen dá máis?!

E para verdes e escoitardes de forma aplicada como se articulan todos estes sons, esta web pode servos útil. Ten como base a lingua inglesa, mais moitos dos seus fonemas son comúns tamén ao galego.

Quen se anima a seguir os pasos de Gendebeat?

Solucións aos lemas das camisetas (29-6-2012): Paronimia: Galicia - Alicia; ración - nación; Heidi - heavy / Homonimia: falo (‘pene’) - falo (‘falar’) / Homofonía: boi - boy / Calembur: Ga lego - Galego / Frases feitas: «A fame é nejra», «Rómpeslle a cabeza a un santo!».

Cociña kakofónica (completa): bo proveito!

Nunha entrada anterior, presentamos o maxistral texto titulado «Cociña kakofónica», da autoría de Alfonso Álvarez Cáccamo e convertido polo dúo Mofa e Befa nun espectáculo teatral xa clásico. Como comentamos entón, trátase dunha mostra da nosa mellor gastronomía monovocálica.

Escoitáramos daquela unha gravación da Radio Galega coa receita do «Lombo do porco ó modo ostrogodo». Agora, por fin, dei cun vídeo no que podemos gozar ao completo do resto das receitas: «Percebes en prebe de esqueletes de reses» e «Gran asada». E tamén nel se nos anuncian futuras achegas culinarias que completarían o abano vocálico: «Difícil Pil-Pil» e «Ñu cru». O espectáculo formou parte das Ultranoites da Sala Nasa, hoxe, afortunadamente, activa en Teo.

No que respecta aos «Percebes en prebe de esqueletes de reses», cómpre lembrarmos que, como pasaba co «Lombo ostrogodo...», é mais ben un prato bivocálico pois nel alternan «e» aberto (prebe, mel...) e «e» pechado (percebe, reses..).

Por certo, no fermoso blog Papilosear podemos descubrir como agromou a vocación culinaria entre os escolares galegos con máis receitas dunha soa vogal.

Daquela, bo proveito!