O lobo! Os ollos o lombo do lobo!

O verso que serve de título a esta entrada é, na miña opinión, un dos de maior forza e maior beleza da nosa lírica. Trátase do quinto verso do poema «Cousos do lobo», do volume Os Eidos, de Uxío Novoneyra.

COUSOS do lobo!
Caborcos do xabarín!
Eidos solos
onde ninguén foi nin ha d´ir!
O lobo! Os ollos o lombo do lobo!
Baixa o lobo polo ollo do bosco
movendo nas flairas dos teixos
ruxindo na folla dos carreiros
en busca da vagoada máis sola e máis medosa...
Rastrexa
párase e venta
finca a pouta ergue a testa e oula cara o ceo
con toda a sombra da noite na boca.

Deseguido podemos escoitar o poema recitado polo propio autor, nunha gravación de 1969.

O verso en cuestión e o poema completo son unha mostra da fonda preocupación de Novoneyra pola forma poética e polo xogo coa linguaxe. Unha preocupación que se materializa no maxistral uso do fonosimbolismo (evocación de sensacións, sentimentos e realidades a través da expresividade dos fonemas). «O lobo! Os ollos o lombo do lobo!», un verso monovocálico con «o» pechado (o, lobo, ollos, lombo) que busca expresar escuridade, medo e sobre todo, como o propio Novoneyra recoñeceu, soidade: a soidade do lobo, o «príncipe da soidade» no Courel.

Como vemos nesta interesante web, elaborada polo alumnado do IES Castro da Uz (As Pontes), este xogo expresivo esténdese por todo o poemario, cargando dun intenso simbolismo a voz da natureza (a curuxa, o cuco, o vento...).

Por todo isto, Os Eidos, este clásico da lírica galega, pasa a formar parte da nosa «bibliografía ludolingüística básica».

Solucións aos cambios ortográficos (30-5-2012): Non quero máis, ela si.  – Non quero, mais ela si. / Apuremos ou non colleremos o tren.  –  Apuremos ou non, colleremos o tren. / Miguel chamoute, Carme.  – Miguel, chamoute Carme. / Non podedes cazar, rapaces.  –  Non podedes cazar rapaces. / Xoán vén cedo.  –  Xoán, ven cedo. / Neva moito, mais iremos á montaña.  – Neva moito máis, iremos á montaña. / O mestre dixo: Antón é un lacazán. – O mestre, dixo Antón, é un lacazán.

Lombo do porco ó modo ostrogodo

Propóñovos escoitar este impagable documento sonoro (entre os minutos 6:42 - 9:57), tomado do programa «Un mundo de palabras», da Radio Galega (12 de agosto do 2006). Nel descubriremos o virtuosismo culinario do dúo Mofa e Befa.

«Lombo do porco ó modo ostrogodo, con polbo, chocos, ollomol con noz, polo, ovos, todo con mosto», unha singular receita que entra a formar parte da nosa escolma de textos monovocálicos ou, en rigor, de textos bivocálicos, xa que nel alterna «o» aberto (porco, modo, polbo...) con «o» pechado (lombo, ostrogodo, polo...).

Esta coñecida parella cómica, formada polos actores Evaristo Calvo e Víctor Mosqueira, adaptou así para o seu espectáculo Cociña para chapantes algúns textos da autoría de Alfonso Álvarez Cáccamo (publicados inicialmente na desaparecída revista satírica Xó!). Agrupadas baixo o nome de «Cociña kakofónica», estas suculentas receitas contiñan un único ingrediente vocálico: «Percebes en prebe de esqueletes de reses», «Gran asada» e a anterior «Lombo do porco...». Nalgún sitio teño lido que, por aqueles días, os cómicos decidiran encerrar a Cáccamo ata que completase este «recetario do a-e-i-o-u» coas dúas últimas achegas: «Difícil Pil-Pil» e «Ñu cru». Que explotadores!

En fin, unha nova perla para o inventario de textos con vogal única que mestura, a partes iguais, gastronomía, humor e ludolingüística.

E só para ilustrar de forma cómica e musical esta entrada, aquí deixo o videoclip do tema «Ojo con los Orozco», do músico León Gieco. Todo un friki-hit arxentino dos anos 90 co mesmo espírito monovocálico en «o». Como gozo!