Paronimia e humor

Volve un clásico de Xogosdelingua: os xogos de palabras dos nosos humoristas gráficos. Hoxe toca a paronimia, esa relación entre dúas palabras con significados diferentes mais con significantes relativamente próximos (testo - texto, arteira - arteria, agradar - agardar...). Como xa temos visto en máis entradas, esa semellanza formal é o factor que propicia a confusión, a ambigüidade e, ao cabo, a graza.

Arriba tedes catro pezas de catro mestres do chiste gráfico galego: Luís Davila, Xosé Lois, Santy Gutiérrez e María José Mosquera. Todas elas baseadas no recurso da paronimia. Poderías explicar como actúa este mecanismo en cada caso?

Polisemia, humor e prexuízos

O xogo de palabras é unha das ferramentas básicas dos humoristas gráficos, como xa temos visto. De cando en cando propoñemos aquí unha breve reflexión lingüística para descubrir eses mecanismos verbais que xeran a comicidade. 

Un dos recursos máis habituais é a polisemia. O maxín humano, que anda a enredar a cada pouco, axuda a aproveitarmos palabras que xa posuímos para designar novos elementos: gañan así novos significados. Por exemplo, para nomear a ‘peza móbil que pode pulsarse’ das primeiras máquinas de escribir, alguén decidiu usar a mesma voz «tecla» dos instrumentos musicais. Ou cando alguén visualizou unha «araña» nun tipo de ‘lámpada con brazos’, decidiu nomeala co nome do becho.

Moitos chistes baséanse na capacidade destas palabras con diversos significados para producir interpretacións ambiguas e sorprendentes. Desa confusión e desa sorpresa xorde a hilaridade. 

Arriba tedes catro pezas gráficas de grandes debuxantes galegos: Luís Davila, Sabela Arias, Xosé Lois e María José Mosquera. Podedes explicar como actúa en cada unha a polisemia como recurso humorístico? Lembrade que un bo dicionario, como o da RAG, pode axudar.

E, por certo, coñecedes o novo calendario do 2017 da Universidade de Vigo con pezas de Luís Davila? Un almanaque (aquí en PDF) editado desde a Área de Normalización Lingüística baixo o lema «Na Universidade, en galego sen prexuízos» con doce deseños de Davila que convidan á reflexión, con humor, sobre os prexuízos lingüísticos. Nas súas palabras:

A idea principal que pretendo transmitir é a autoestima e que aprendamos a valorar máis o que temos e que falemos galego con orgullo.

Un compromiso dos humoristas gráficos co noso idioma que vén de vello, como podemos ver neste especial preparado hai xa 20 anos no antigo Vieiros.

Os artistas de Grafar

E máis humor gráfico de fondo ludolingüístico! Xogos de palabras e visuais para nos debuxar un sorriso na cara. Unha boa forma de facer máis agradable o día a día. 

Desta vez, de paseo pola rede, apareceu o blog Tinta China, inactivo xa hai tempo. Un recuncho onde unha serie de caricaturistas, ilustradores e humoristas gráficos do estado brasileiro de Río Grande do Sul, asociados baixo o nome de Grafar, ían recollendo boa parte do seu traballo. Coa etiqueta de «trocadilhos gráficos» podemos atopar ocorrentes pezas como as que vemos ao comezo. O calembur, a polisemia ou a paronimia a facer de novo das súas.

Como quen fai unha viaxe sen destino definido, convidovos a seguir a pescuda pola obra gráfica e ludolingüística de artistas como Koostela, Uberti, Vecente, Kayser e doutros «grafarianos». Adiante! A debuxar un sorriso no voso autorretrato!

As «locurrencias» do «Equivocablo»

Convosco o madrileño Daniel Montero Galán, unha das mentes ludolingüistas máis retortas e brillantes que coñezo. Desbordante na imaxinación e no sentido do humor. Con este vídeo promocionaba o seu Equivocablo (Tropiezones silábicos) (2013), un libro imprescindible para calquera amante dos xogos de palabras. 

Así o describe o autor:

Este bocavolario está cargado de locurrencias que atentan contra la RAE y hacen temblar hasta a los mejores logopedas. Repleto de contra-dicciones dispares y disparatadas, dispara palabrejas, ya sean de estrújulas, llamas o amudas, pues las sílabas son descolocadas a su antojo para formar nuevas definiciones. Alucinarás en colores, bueno, realmente solo en tres, con este maravilloso método para aprender a deshablar en siete días cualquier lengua.

Daniel Montero é un verdadeiro malabarista do calembur, da polisemia, da epéntese... Recursos cos que estarrica, retorce, divide, encolle e revira os vocábulos igual que un prestidixitador manexa ao seu antollo un xogo de naipes. Outro ludolingüista (lembra este ou estoutro) que, desde o castelán, demostra unha abraiante habilidade coas palabras... e co lapis! A gozar! 

Palíndromos ilustrados [13]

TU QUOQUE, FILI MI (‘tamén ti, meu fillo’), seica dixo Xulio César (100-44 a. C.) ao ver entre os traidores que o asasinaban o seu propio sobriño, Bruto, ao que amaba como un fillo.

De Pedro Sánchez falar galego, ben poderiamos pensar que esta frase reversible foi a última que pronunciou, antes de dimitir como deputado, ao se despedir, por exemplo, do seu estimado compañeiro Antonio Hernando.

Só hai sete días do último palíndromo ilustrado, mais, co cadáver político de Pedro Sánchez aínda quente, urxía dar saída a esta nova peza. Porque xa se sabe, que cando «non» deixa de ser «non», a «abstención» pasa a ser «si».

Tradución:
¡Oye! ¡No es no! ¡Lo es!
Hey! No means no! It is!

Ludolingüística en «quadrinhos»

Antonio Eder, ilustrador e humorista gráfico brasileiro, é autor d’O breve verbo, un dos meus blogs ludolingüísticos de cabeceira. Mágoa que nos últimos anos non estea moi activo.

Entre as xoias que se poden atopar nel están as tiras gráficas que encabezan a entrada, deseñadas polo propio Eder. Lipogramas, palíndromos, esopías e outros xogos de palabras explicados de forma visual, amena e sinxela.  Nas súas palabras:

Há um tempo atrás desenhei mais de 90 páginas de HQ sobre jogos verbais. Não saiu por editora alguma, ta lá na gaveta. Formatei o projeto e começo de um formato mais «light». [...] O BREVE VERBO em tiras tem a pretenção de ser aquilo que é: um punhado de curiosidades sobre a PALAVRA, essa unidade mágica que possibilita infinitas interpretações. 

O certo é que esas 90 páxinas de «Historias en Quadrinhos» que non daban atopado editora, por sorte, acabaron vendo a luz en papel: O breve verbo (2012). Unha pequena marabilla bibliográfica que combina dúas das miñas paixóns: os xogos verbais e o humor gráfico. Quen tivera a arte de Antonio Eder!

Humor escríbese con lapis

 

 

 

 

 

 

Miguel Bustos, ilustrador e diseñador gráfico de Barcelona, é o protagonista da nosa entrada de hoxe. A causa: o seu proxecto Humor se escribe con lápiz, un espazo en Instagram no que Bustos inclúe a cada pouco unha peza gráfica de humor ludolingüístico. Pezas nada requintadas que me recordan aquelas de The hay dias blog ou as de Kalle Mattson: un debuxo sinxelo e un xogo de palabras que, de forma automática, xeran unha asociación absurda e cómica. Canto se consegue con tan pouco!

«Eu considéroos chistes malos ou humor absurdo, mais é o tipo de humor que me fai rír», explica Bustos.

Pásavos a vós o mesmo?

Os «palindramas» de Dan Mazur

 

 

 

 

Convosco, Dan Mazur, a enésima vítima do engado do palíndromo. Este debuxante de cómics, guionista e profesor, nado en Massachusetts, amosa o seu interesante traballo na rede.

Entre as súas pezas, dei con estas viñetas de cerne ludolingüístico: os «palindramas». Neles descubrimos, máis unha vez, o valor dos textos simétricos para o humor gráfico, na liña de compatiotras seus como John Agee.

Aquí deixo as traducións aproximadas destes palíndromos:

Peels pee dots to bore robots to deep sleep. («Puntos de mexo de pel para levar robots ao sono profundo».)
Beware, dips! Beware, wolf flower! A web! Spider!! A web!!! («Coidado, fochancas! Coidado, flor lobo! Unha arañeira! Araña!! Unha arañeira!!!»)
Dumb mud! But alright: a bath, girl! A tub! (Lama de sumidoiro! Está ben: un baño, rapaza! Unha bañeira!»)
Popes row worse, Pop! («Os papas reman peor, Pop!»)
Eros´s trade darts. Sore! («Os dardos comerciais de Eros. Doído!»)

O humor de Sesé

Que tal un chisco de humor? Lembrades como as pezas de Xosé Lois, de Luís Davila, de Xaquín Marín, de Xoán Andrade, de Sabela Arias e doutros artistas gráficos galegos nos demostraron a produtividade dos xogos de palabras para xerar comicidade?

Hoxe é a quenda de María José Mosquera Beceiro, máis coñecida como Sesé ou Sex. Esta mestra, ilustradora e humorista gráfica amósanos periodicamente a súa visión cómica dos problemas cotiás da xente de a pé na edición ferrolá de La Voz de Galicia. Podes seguir as súas historias no blog Humordesese.

As pezas anteriores basean o seu humor ludolingüístico na sufixación, na antonimia, no calembur, na polisemia, no campo semántico e na frase feita. Poderías identificar en cales?

Coñeces a Frankensteinstein?

Coas imaxes anteriores queda claro o talento gráfico e ludolingüístico do deseñador e ilustrador sueco Kalle Mattson. E tamén, por suposto, o seu sentido do humor!

A idea de xogar a mesturar nomes de persoeiros famosos (reais ou de ficción) non é nova. O realmente orixinal e efectivo é facelo con tanta graza e co apoio desas colaxes.

Os nomes de Frankensteinstein, Pelégolas ou Putintín son xa ocorrentes en por si, mais ver como se materializan eses «binóminos fantásticos» en forma fotográfica garante, cando menos, un bo sorriso. Algo moi de agradecer!

A idea seica xurdiu, ollo!, un día en que o autor perdeu a conexión a internet. O aborrecemento resultante levouno a fedellar coas imaxes gardadas no disco duro do seu ordenador. «Un día pensei en George Michael Jackson e tiven que ver como sería de forma inmediata», explica Mattson. «Por alguna razón, ideei unha irrazonable morea de novas combinacións. Quizais porque estaba aborrecido e quedara sen Internet. Simplemente tiña que ver como quedaban».

Sobre o proceso de traballo, Mattson comenta: «Sempre comenza co nome. É necesario que haxa algo que o faga absolutamente xenial. [Tipo duro + rapaz doce] é un clásico. Ou [debuxo animado + case calquera cousa], aínda que os políticos dan moito xogo. [Debuxo animado + debuxo animado] probablemente non tería sentido. É obrigado que haxa tensión. [...] A nivel visual, trátase de seleccionar as dúas fotos correctas, atopando o mesmo ángulo da cabeza. Cando dou con dúas fotos que cadran, cólloas e colócoas xuntas. Non edito demasiado con Photoshop, agás para igualar a luminosidade ou a escuridade das imaxes».

Grazas mil, Kalle, por estas maxistrais brincadeiras. Podedes atopar a totalidade delas aquí e ademais tamén se poden comprar. Son pósters.

Proposta de actividade: aproveitando a idea da amiga Pilar Ponte coas Casas Alfabéticas, propoño facerdes descricións de persoas (prosopografías, retratos, caricaturas...) a partir das imaxes desta entrada. Escollede unha e adiante! A poñerlle imaxinación!