O enigma de Zadig

O impacto da tradución d’As mil e unha noites ao francés no inicio do século XVIII foi tal que desencadeou unha onda de historias de inspiración oriental. Unha delas é o relato que vén deseguido, presentado en forma de enigma case filosófico. É un fragmento da novela Zadig ou O Destino (1747), de Voltaire. 

Zadig é un bo mozo: intelixente, educado, bondadoso... Ao poñer en práctica todas estas calidades positivas, cre que lle resultará doado atopar a felicidade. Ese inocente propósito faille pasar unha chea de penalidades: é convertido en escravo, condenado á decapitación, case morre estrangulado... 

As aventuras e desventuras de Zadig levano ante o gran Mago de Babilonia o día en que este vai propoñer enigmas aos máis valorosos cabaleiros da cidade.

A ver que vos parece o seguinte. Daredes coa solución?

O enigma de Zadig

O gran Mago propuxo primeiro o seguinte enigma:

— Cal é, de todas as cousas do mundo, a máis longa e a máis curta, a máis rápida e a máis lenta, a máis divisible e a máis extensa, a máis descoidada e a máis irreparablemente lamentada, sen a cal nada se pode facer, que devora todo o que é pequeno e que vivifica todo o que é grande?

Tocáballe falar a Itobad. Contestou que un home coma el non entendía nada de adiviñas e que lle bastaba con ter vencido a golpe de lanza. Uns dixeron que a solución do enigma era a fortuna, outros que a terra, outros que a luz. Só Zadig deu coa resposta correcta. 

Cal é?

Solución ao enigma «O inapetente David» (21-10-17): 

David decidiu volver á súa casa tal como lle pedía a mensaxe en inglés «COME HOME». Convén fuxir da suposición precipitada de que David é galego. A súa tristura: amorosa. O que lle servían a diario no restaurante: «fish and chips».

A noite do meigallo

 

Érase unha vez un grupo de meigas que se xuntaron para facer do seu mundo un lugar mellor. Cos seus coñecementos de maxia, de herbas e de cantigas ancestrais comezaron a xuntar ingredientes nun pote para ver que pasaba. E o que pasou foi que lograron crear un mundo especial no que a lúa, as estrelas e os planetas se aliñaron de maneira marabillosa.

Así comeza a presentación de «A noite do meigallo», un xogo de mesa en galego que non debería faltar en escolas e fogares con pequenos. 

Cun funcionamento semellante ao do xogo da oca, os participantes avanzan os seus peóns ao longo do percorrido en función das tiradas dun dado.

Mais o obxectivo non é chegar antes á meta, senón ir resolvendo oralmente as adiviñas que che presentan os compañeiros segundo vaias caendo en diferentes recadros.  Por exemplo:

Adiviña isto que aquí se presenta
que cousa cousiña será
que non se pode tocar 
coa man esquerda?

Cucurico non ten ollos,
cu nin bico,
pero os fillos de cucurico
teñen ollos, cu e bico.

Cada vez que solucionas tres, xuntas un ingrediente para unha apócema máxica: unha á de morcego, un botón de mandilón, un cogumelo do país dos trasnos, a mazá de Brancaneves... E con tres ingredientes distintos xa podes preparar a túa apócema cun conxuro rimado.

Un xogo ideal para potenciar a comunicación oral, a comprensión lectora e a capacidade de razoamento e reflexión. E, sobre todo, para pasar unha horiña ben divertida a base de adiviñas e conxuros. Parabéns a xente de Brazolinda!

Por certo, se queredes atopar máis recursos lúdicos en galego ideados para os nosos cativos, non perdades Fabaloba, valiosísima web dedicada ao tema.

As xoias da Castafiore

Tocaba xa un novo enigma. Desta vez, un enredo que ben podería formar parte dunha das aventuras de Tintín. Non é difícil, basta con facermos unha boa lectura comprensiva para despois reflexionarmos, sen apuro, sobre os datos que se dan.

As xoias da Castafiore

Ao castelo de Moulinsarts chega a diva Bianca Castafiore. Os seus anfitrións son Tintín e o Capitán Archibald Haddock. A Calandra de Milán instálase na «cámara do rei» con toda a súa equipaxe. 

Entre seus bens máis prezados, as catro caixas que conteñen as súas xoias. A metódica Castafiore garda sempre en cada caixa a mesma cantidade de alfaias. As caixas teñen ademais, en cadansúa tapa, unha inscrición feita con lapislázuli e madreperla. As inscricións din: «Dúas ou tres», «Unha ou catro», «Tres ou unha» e «Unha ou dúas».

Só un dos enunciados é verdadeiro, é dicir, indica fielmente a cantidade de xoias da súa caixa. Os outros tres son falsos.

Tintín soubo adiviñar cantas xoias hai en cada caixa. 

Sábelo ti?

Solución ao «O crebacabezas de Einstein» (9-4-2017): Británico. Casa vermella. Paxaros. Leite. Pall Mall. Casa 3 / Sueco. Casa branca. Can. Cervexa. Blue Masters. Casa 5 / Danés. Casa azul. Cabalo. Té. Blend. Casa 2 / Noruegués. Casa amarela. Gato. Auga. Dunhill. Casa 1 / Alemán. Casa verde. Peixe. Café. Prince. Casa 4.

O crebacabezas de Einstein

Seica Albert Einstein, famoso pola súa Teoría da Relatividade, era afeccionado aos crebacabezas e aos xogos de enxeño. Cóntase que mesmo chegou a idear algúns. O máis difundido é «O crebacabezas de Einstein». Disque o científico afirmou que un 98% da poboación mundial non sería quen de resolvelo.

Se cadra, todo é unha historia apócrifa. En todo caso, aquí queda o enigma e o reto de resolvelo. Con algo de capacidade dedutiva e cun chisco de paciencia e de organización, seguro que moito máis do 2% pode dar coa solución. É o voso caso?

O crebacabezas de Einstein

Feitos:
Hai cinco casas de cinco cores distintas. En cada casa vive unha persoa de diferente nacionalidade. Estes cinco donos beben bebidas diferentes, fuman marcas de tabaco diferentes e teñen mascotas diferentes.

Datos:
1. O inglés vive na casa vermella.
2. A mascota do sueco é un can.
3. O danés bebe té.
4. A casa verde queda xusto á esquerda da branca.
5. O dono da casa verde toma café.
6. A persoa que fuma Pall Mall cría paxaros.
7. O propietario da casa amarela fuma Dunhill.
8. O home que vive na casa do centro bebe leite.
9. O noruegués vive na primeira casa.
10. O home que fuma Blend vive á beira do que ten un gato.
11. O home que ten cabalos vive a carón do que fuma Dunhill.
12. A persoa que fuma Blue Masters bebe cervexa.
13. O alemán fuma Prince.
14. O noruegués vive a carón da casa azul.
15. O home que fuma Blend é veciño do que bebe auga.

Pregunta:
Quen é dono do peixe?

Solución ao enigma «O enxeño en época de escaseza» (20-2-2017):
Con 3 cabichas faise un cigarro, que, ao final, dá unha cabicha. Esta, unida ás 3 que quedaban, fan un total de 4 cabichas. Empregamos outras 3 no segundo cigarro, recuperando del unha cabicha. Esta, unida á sobrante de antes, dá un total de 2.
Como poderemos daquela fumar ese terceiro cigarro?
Pídeselle emprestada una cabicha a alguén, o que nos permite, coas outras 2, facer o terceiro cigarro. Despois de fumalo, devolvémoslle a cabicha a quen nola empretara.

O problema de Antía

Préstavos un pequeno enredo coas matemáticas como tema de fondo? Aquí queda, para acrecentar a nosa colección de enigmas.

O problema de Antía

Na clase de Matemáticas de 5º de Primaria levaban varias semanas a traballar as operacións básicas: a suma, a resta, a multiplicación e a división. De cando en vez, Mónica, a mestra, adoitaba propoñer divertidos enigmas matemáticos.

Un dos que máis lles gustou aos rapaces foi este:

«Dous pastores falaban:
—Por que non me dás unha das túas ovellas? Así teremos a mesma cantidade.
A isto o seu amigo respondeulle:
—Mellor entrégame unha das túas e así eu terei o dobre de ovellas ca ti.
Cantas ovellas tiña cada un?»

Antía, unha das alumnas que máis gozaba con eses enredos, foi a que deu a solución: un pastor tiña 5 ovellas e o outro 7.

Nada máis dar a resposta ao problema dos pastores, a pequena Antía propúxolle o seguinte enigma á súa profesora:

«Como facemos para que, engadíndolle un a vinte, nos dea dezanove?»

Mónica, a aplicada mestra, aínda está agora a darlle voltas e voltas ao breve problema da nena, completamente correcto. E ti, podes dar coa solución?

Solución ao enigma «Theodoros, o viaxeiro» (9-9-2016): Theodoros nacera no ano 2055 antes de Cristo. Visitou por fin as pirámides de Exipto 70 anos despois, no ano 1985 a. C.

O rei de Persia e a labrega

Hoxe, con vós, un enigma que, con distintos nomes, forma parte da tradición folclórica de distintas culturas e que no seu día xa publiquei en Sermos Galiza. Un deses contos cuxo protagonista, a través do enxeño, resolve felizmente unha situación difícil. Animádesvos a resolvelo?

O rei de Persia e a labrega

Un rei da antiga Persia saíu de caza unha mañá e atopouse cunha campesiña que estaba a arar.

—Canto gañas ao día? —preguntoulle.

—Tres dáricos, señor —repondeu a labrega—. O primeiro cómoo, o segundo póñoo ao xuro e o terceiro devólvoo.

O monarca non entendeu aquilo e pediulle á muller que lle aclarase as súas palabras. Só entón soubo a que se refería: coa primeira moeda comía ela; coa segunda dáballes de comer aos seus fillos, que a alimentarían tamén a ela no futuro, que é como poñer a moeda a rédito; e coa terceira mantiña o seu pai e así devolvíalle o que este fixera por ela.

—Moi ben explicado —repuxo o rei—. E agora prométeme que non lle contarás isto a ninguén ata veres a miña cara de novo cen veces.

A muller prometeullo solemnemente e o monarca, satisfeito, regresou ao seu palacio.

O rei, sentado á mesa cos seus ministros, propúxolles esta adiviña:

—Unha labrega gaña tres dáricos ao día. Come o primero, pon a xuro o segundo e devolve o terceiro. Cal é a solución?

Ninguén daba coa resposta. O primeiro ministro montou a cabalo, percorreu os campos e foi dar coa labrega que o rei atopara. Rogoulle que lle explicase a adiviña, se a coñecía.

—Así é, señor, mais non podo revelar a resposta xa que lle prometín ao rei non facelo ata ver polo menos cen veces a súa cara.

Con todo, o primeiro ministro deu coa forma de que a muller lle indicase a solución sen incumprir a súa palabra. De feito, regresou ao palacio e deulle ao rei a resposta exacta á adiviña. 

Como o conseguiu?

Solución ao enigma «Que palabra é?» (28-1-2016): Ao engadir a comiñas que faltan descubrimos que non é unha única palabra, senón varias: esta (4 letras), ten (3 letras), decote (6 letras), raramente (9 letras) e endexamais (10 letras)

«Xersee esesene»

Chega á «bibliografía ludolingüística básica» Polaroid (1986), de Suso de Toro. Un verdadeiro best seller de noso grazas a súa gran difusión como lectura en centros de ensino nas últimas tres décadas. Pola súa ambientación urbana, polo seu ton irónico e pola vontade experimental, este conxunto de relatos breves supuxo, con certeza, un cambio de rumbo respecto dos moldes narrativos daqueles anos.

De entre os seus contos (algúns míticos como «Colacao», «Manifesto Kamizaze» ou «Galicia, esa merda»), seleccionei este «Xersee esesene», o máis acaído para Xogosdelingua.

XERSEE ESESENE
Ecebe de mercer en xersee cheléseme. Peguee es peles pere estee contente. Veene peñer egere mesme. E ver, e ver. Que chelede. Emes ver que tel quede cee cemese.
¡Mecenede! ¡Quede ceme en geente! ¡E que ben se exeste! ¡Cerelle, perece que eperte en peece! ¡Esté epertende! ¡Cede vez eperte mées! ¡Ne gerxe, nen me deexe resperer! ¡Eeegg...! ¡En xersee esesene! !Eeeeeggg...!

Como vemos, igual que nese xogo infantil en que só se pode falar cunha vogal, en «Xersee esesene» todas as palabras aparecen alteradas de xeito que posúen unicamente a vogal «e». Con todo, este trazo non é un enredo superfluo, senón a esencia da historia. Claro que, para descubrilo, cómpre ler repoñendo as vogais orixinais en cada voz. Só así se desvelan as poliédricas calidades da peza: co seu aquel de texto humorístico, de enigma criptográfico, de relato de terror e de proposta ludolingüística. Brillante!

Así que, xa sabedes, de non coñecerdes aínda o relato, enfrontádevos devagar á lectura de «Xersee esesene».

Que palabra é?

Xa levaba unha chea de tempo sen dedicar unha entrada aos enigmas. Hoxe, un do trinque cento por cento ludolingüístico. 

 

Que palabra é?

Máxima Incógnita, experta en enigmística e xogos de palabras de sona internacional, faleceu de morte natural. O seu viúvo, Renato, aos poucos días de lle dar sepultura, decidiu poñer algo de orde nos papeis de Máxima, pois o certo é que a erudita era bastante desleixada. 

Entre libros e cadernos, o home topou unha nota algo engurrada co seguinte texto:

Esta é una palabra de 4 letras
que ten 3, decote leva 6
raramente consta de 9 e
endexamais se escribe con 10.

Aínda que Renato era afeccionado aos enredos de enxeño, non daba descuberto de que palabra se trataba. Outros amigos tamén versados en enigmística intentaron, sen éxito, dar coa resposta. Finalmente, decidiron publicar a adiviña postuma de Máxima Incógnita na prestixiosa revista internacional de enigmística Sphinx Review. Hoxe a solución está aínda por aparecer. 

Poderías ti atopala?

Solución ao enigma «As pitas da señora Remedios» (6-10-15):
A señora Remedios vendéralle só seis galiñas: tres cegas de todo e tres cos dous ollos perfectamente sans.

As pitas da señora Remedios

Velaí vai un novo enigma daqueles que apareceran en Sermos Galiza, hoxe de ambientación rural. Aínda que en aparencia teña algo de enredo matemático, realmente a solución dependerá dunha boa comprensión lectora e de evitar as suposicións precipitadas. Adiante, que non é difícil!

As pitas da señora Remedios

A señora Remedios decidiu ir á feira de Monterroso para vender alí todas as súas galiñas. Tratábase dunha anciá ben arteira que por cartos era quen de enganar a calquera.

O seu posto na feira era unha especie de curraliño, mais non era posible ver as galiñas, só se escoitaba o seu cacarexar, pois estaban tapadas por unha gran lona. A quen se interesaba polas pitas dicíalle asi:

—As miñas galiñas sonlle ben poñedoras, mais ás pobres non lles convén a luz do sol porque andan mal da vista: tres non poden ver co ollo dereito e tres non poden ver co ollo esquerdo; tres poden ver co dereito e tres poden ver co ollo esquerdo; tres poden ver cos dous ollos e outras tres teñen ambos os dous ollos cegados.

Un dos primeiros clientes, ao escoitar a explicación da señora Remedios e os cartos que pedía por elas, pensou: «Por este diñeiro fago ben en levar as dezaoito galiñas». Pagou e marchou coas pitas, sen levantar a lona para non as prexudicar.

Cando por fin chegou á súa casa e descubriu a lona, o comprador arrenegou do negocio porque o número de galiñas se reducira ao mínimo respecto do que el imaxinaba. Iso si, a señora Remedios non lle mentira.

Cantas galiñas lle vendera?

Solución ao enigma «Gran Premio de Mónaco, 1984» (19-7-2015)
É completamente lóxico que Senna non fose o gañador. Se no último intre adiantou o coche que ía en segunda posición, foi el quen rematou en segundo lugar. O gañador da carreira, que xa cruzara a meta uns segundos antes, foi o francés Alain Prost. De feito, o resultado deste Gran Premio de Mónaco de 1984 é completamente verídico: primeiro Alain Prost, segundo Ayrton Senna e terceiro René Arnoux.

Gran Premio de Mónaco, 1984

Os enigmas son, en moitas ocasións, unha ferramenta privilexiada para potenciar a lectura comprensiva. A resolución do problema que se propón pode depender dunha lectura pausada e atenta, que non deixe pasar os detalles importantes, que evite caer nas suposicións falsas...

Compróbao co seguinte enigma, un sinxelo enredo, como se adoita dicir, baseado en feitos reais. 

Gran Premio de Mónaco, 1984

Celebrábase o Gran Premio de Mónaco de 1984. A carreira, coma sempre neste circuíto, concitaba a expectación de todos os afeccionados á Fórmula 1. Grandes estrelas como Nigel Mansell, Alain Prost ou Niki Lauda mantiñan unha dura loita.

Un dos homes que viña adiantando vehículos con máis habilidade era un novato brasileiro do equipo Toleman-Hart chamado Ayrton Senna, para quen o circuíto era totalmente descoñecido.

Desde a primeira hora da mañá, non parara de chover no Principado e, nesas condicións, Senna era moi superior á maioría dos seus rivais. O novato, volta tras volta, ía sobrepasando os coches que o precedían.

De feito, no treito final da carreira, conseguiu achegarse ao piloto que ía en segunda posición, o francés René Arnoux. Despois dunha dura pugna, Senna deu adiantado por fin a Arnoux pola parte externa da derradeira curva e cruzou a meta. Con todo, a pesar de adiantar no último momento ao segundo clasificado, Senna non foi o gañador da carreira.

Por que?

Solución ao enigma «Os reloxos de Breguet» (7-5-2015):
O reloxo con maior número de partes móbiles é... o reloxo de area.

Os reloxos de Breguet

Hoxe, outro enigma para lle dar á cabeciña, daqueles que no seu día foran publicados en Sermos Galiza. Desta volta o relato non ten relación con xogos lingüísticos. É máis ben un enredo de «pensamento lateral», case unha adiviña. Toca buscar unha solución imaxinativa!

Os reloxos de Breguet

Abraham-Louis Breguet (1747-1823) é considerado o mellor reloxeiro de todos os tempos. Aínda que naceu en Suíza, desde novo viviu en París. A sona da súa mestría facendo reloxos axiña chegou ata a corte; de feito, toda a nobreza parisiense quería fachendear de posuír un Breguet.

Nos convulsos meses previos á Revolución Francesa, o reloxeiro ía recibir un dos encargos máis difíciles da súa vida. A excéntrica raíña María Antonieta convidouno a unha das súas célebres festas no palacio de Versalles.

—Estimado Breguet —falou a raíña, ante todos os asistentes—, quero que me fagas o reloxo máis luxoso e complexo de cantos fabricaches ata hoxe. Con todo, antes quero que me respondas esta pregunta: cal é o reloxo con menor número de partes móbiles?

—A resposta é doada maxestade —dixo Breguet—, trátase do reloxo de sol, que non ten ningún elemento móbil, só unha agulla vertical que marca coa súa sombra o movemento aparente do sol.

—Moi ben. Agora unha segunda pregunta: cal é o reloxo con maior número de partes móbiles?

Breguet quedou cavilando uns intres ata que deu coa resposta correcta.

Meses despois, o reloxeiro xa tiña rematado o encargo de María Antonieta, mais esta, decapitada na guillotina, nunca chegaría a recibilo.

En todo caso, cal é a resposta á súa segunda pregunta: cal é o reloxo con maior número de partes móbiles?

Solución ao enigma «A derradeira vontade de Romualdo Muíños» (12-3-2015)
A irmá de Romualdo Muíños puntuou así o documento:
«Deixo canto teño á minha irmá. Non ao meu sobriño. Xamais será paga a conta do alfaiate. Nada para os pobres».
O sobriño puntuou despois destoutro xeito:
«Deixo canto teño á minha irmá? Non, ao meu sobriño. Xamais será paga a conta do alfaiate. Nada para os pobres».
O alfaiate tamén estaba presente e puntuou:
«Deixo canto teño á minha irmá? Non. Ao meu sobriño? Xamais. Será paga a conta do alfaiate. Nada para os pobres».
Para sorpresa de todos apareceu alí unha moza, pobre mais instruída, que algunha vez traballara para o comerciante. Chegara ás súas mans unha copia do testamento, que puntuara así:
«Deixo canto teño á minha irmá? Non. Ao meu sobriño? Xamais. Será paga a conta do alfaiate? Nada. Para os pobres!»