A ler desde o espazo

Se cadra, entre as obras dedicadas a encher o ego do ser humano, a do vídeo superior podería alcanzar o número 1. Hamad Bin Hamdan Al Nahyan, membro da familia que goberna os Emiratos Árabes Unidos, decidiu aló polo 2009 escribir o seu nome nunha illa da súa propiedade. Contratou ducias de traballadores de Pakistán e de Bangladesh para trazar as letras xigantes do seu nome na area. O resultado, 3 km de canles que o magnate pode navegar cun dos seus iates e que son visibles desde o espazo.

Cando unha idea así chega a mans dos publicistas, pode ocorrer calquera cousa. No 2015, os creativos de Hyundai realizaron unha espectacular campaña para o seu modelo Genesis.

Aproveitando que a moza Stephanie, de Houston, botaba de menos o seu pai, astronauta na Estación Espacial Internacional, decidiron enviarlle un colosal texto escrito, tamén, sobre a area. En concreto, once Hyundai Genesis trazaron con precisión a cariñosa mensaxe de 5.5 km cadrados no lago seco Delamar (Nevada, EEUU).

Tan melindroso como impactante!

Máis palabras que cobran vida

Un vídeo realmente cativador, deses que tanto nos gustan aquí en Xogosdelingua. O seu autor, o director e ilustrador neoiorquino Greg Condon, titulouno Disillusionment of 10 Point Font. Un exercicio de creatividade tipográfica feito a partir dunha máquina de escribir Smith Corona Galaxie Deluxe e da técnica do stop motion. 

Sink (‘depresión’), lazy (‘preguiceiro’), pin (‘alfinete’), orbit (órbita), happy (‘ledo, feliz’), miss (‘erro’)... Palabras que cobran vida convertidas en fantásticas metáforas visuais, como sucedía naquel tamén xenial Word as Image de Ji Lee. E o son, de One Thousand Birds, que lles dá aínda máis forza. Non perdades detalle!

Visto en Unapalabra.

Tipos móbiles e efémeros

«Os tipos deberían moverse». Pois... si! Como vemos, sobre fondo negro, con roupa negra, cun xersei de cor e con algo de movemento, xa é posible recrear todas a letras. Sen máis.

Cada día convénzome de que o mundo dos alfabetos creativos é un océano infindo. En Xogosdelingua podería facer publicacións un día si e outro tamén cos abecedarios máis alucinantes e non parar.

Hoxe entroume polo ollo este alfabeto de Amandine Alessandra que chamou Letterform for the Ephemeral. Tivo tanto éxito que mesmo chegou a desenvolvelo en campañas publicitarias. 

Amandine é da Provenza, mais no ano 2003 estableceuse en Londres. Fotógrafa e deseñadora gráfica, especializouse, precisamente, en idear orixinais alfabetos fotográficos. Ten un feito a partir dunha cadeira, outro a base de libros, outro coas mans en movemento e mesmo algún feito con píxeles humanos. Abraiante! 

O engado da letra gótica

Sabido é que o libreiro Pedro Vindel deu casualmente, aló por 1914, co pergamiño das sete cantigas de Martín Codax. Mentres folleaba un códice de Cicerón, debeu quedar pampo ao ver que o seu forro era unha lámina de pel escrita a catro columnas con texto e partituras, e co nome do xograr Martín Codax no encabezado. Ao parecer, Vindel, experto en libros antigos, deduciu a antigüidade daquelas cantigas ao reparar na súa pulcra escrita gótica, un tipo de letra propio dos copistas de finais do século XIII e comezos do XIV.

Estas letras góticas aínda hoxe seguen a estar entre as favoritas dos afeccionados á caligrafía e ao lettering. Trazos finos, trazos grosos, ángulos, adornos... Para deseñalas adoitan usarse os chamados «parallel pens».

Ou, como vemos deseguido, un simple lapis de carpinteiro.

Unha acnédota curiosa conta que algún escriba medieval de mala uva, para demostrar que a letra gótica, máis alá da súa beleza, podía ser fatigosa de ler, inventou a seguinte frase-brincadeira en latín.

Ao estaren escritos estes caracteres góticos sen puntos sobre os «i» e con «v» escrito como «u», o enunciado convértese nun enigma de primeira clase.

A frase latina seica di: Mimi numinum niuium minimi munium nimio uini muniminum imminui uiui mínimo uolunt. Iso si, eu renuncio a intentar a tradución, o meu latín non dá para tanto. Alguén se anima?

O gallifreyan de Loren Sherman

Seguro que moitos nostálxicos corentóns teñen gravada na memoria, coma min, esta sintonía. Así comezaba na TVG, a finais dos anos 80 e comezos do 90, a serie de culto Doutor Who. Este é o seu argumento básico:

O misterioso extraterrestre Doutor Who parte en TARDIS, a súa máquina do tempo con forma de cabina telefónica, para intentar resolver problemas e erros do pasado e así conseguir a paz no universo. 

O Doutor, como os demais Señores do Tempo procedentes do planeta Gallifrey, tiña unha lingua de seu: o gallifreyan. Os creadores de Doutor Who nunca chegaron a desenvolver este idioma, nin sequera o seu alfabeto. Foron os incondicionais fans da serie os que se ocuparon de facelo. A versión escrita máis popular e amplamente aceptada é o «gallifreyan circular», deseñado por Loren Sherman.

Poderiamos dicir que non é un idioma en por si, senón unha forma de representación escrita. Un bo recurso criptográfico, abofé. Aí van unhas regras básicas:

1. No gallifreyan circular cada palabra organízanse nun círculo. As letras que a forman vanse dispoñendo sucesivamente desde a parte inferior dese círculo en sentido antihorario.

2. As letras represéntase de acordo con este alfabeto.

3. As vogais adxúntanse á consoante precedente, é dicir, escríbense no círculo da consoante anterior.

4. Para formar frases e oracións, todas as palabras que as forman enmárcanse nun círculo máis grande.

Así se escribe, por exemplo, «Xogos de Lingua» en gallifreyan, segundo o tradutor que podes descargar da propia web de Loren Sherman.

 

Para aprenderdes a escribir gallifreyan sen xeradores automáticos, cousa nada doada, como o propio Sherman recoñece, podedes consultar a súa guía (en inglés). Ou como alternativa, aquí tedes un sinxelo Prezi sobre o tema (en castelán). 

A grella de Cardano

O médico, filósofo e matemático italiano Girolamo Cardano (1501-1576) desenvolveu, contra 1550, un curioso método criptográfico coñecido como «A grella de Cardano». A idea é moi simple:

 
Pártese dun papel ou cartolina perforada en certos lugares, que se sitúa sobre outro papel. Nesas «xanelas» vaise escribindo a mensaxe secreta, mediante letras, sílabas ou palabras completas. Deseguido, retírase a matriz cos ocos e completamos o texto no papel inferior cunha secuencia de caracteres arbitrarios (que chamamos nulos). O destinatario debe posuír unha grella igual á do remitente e colocala sobre o texto recibido para facer aparecer a mensaxe.

Sábese que o cardeal Richelieu (1585-1642) empregou este método tanto na súa correspondencia privada como na diplomática. Mesmo o poeta inglés Lord Byron (1788-1834) elaborou algún poema utilizando a grella de Cardano.

Se che presta enredar con esta técnica sen te separar do teclado, aquí tes unha magnífica web cun xerador automático de cifrado e descifrado da grella de Cardano. E, ollo!, tamén inclúe xeradores e información sobre moitos outros métodos de encriptación.

Historia da tipografía

Un gran vídeo de Adriano Oliveira que nos aproxima, en menos de 10 minutos, á historia da tipografía. O nacemento da lingua escrita asociada ao sedentarismo, o primeiro sistema gráfico cuneiforme dos sumerios, a escrita xeroglífica dos exipcios, a aparición do papiro, a imprenta de Gutemberg... E así, paso a paso, ata o boom expresivo das formas tipográficas actuais da man dos ordenadores.

E cada época ilustrada, como non podía ser doutro xeito, con tipografía animada e con xeniais pinacogramas (debuxos feitos unicamente con letras e outros signos gráficos): 

Un T, uns cantos L e un U invertido: forman un home.
Un R e un P invertidos, cun I e cun A: forman unha vaca.
....

Paga a pena asistir a esta amena clase de tipografía. Por certo, aquí deixo tamén un bo recurso para comprender un dos períodos máis interesantes do vídeo: a evolución dos alfabetos, desde o fenicio ata o actual, pasando polo grego, polo latino... Realmente bo!

Círculos con historia

Con todos vós, o «circum relator», un sinxelo aparello ideal para impulsar a creación literaria, con textos de todo tipo: ben orais, ben escritos; ben narrativos, ben poéticos...

Consiste nunha serie de círculos concéntricos superpostos de xeito que é posible o xiro independente de cada un deles. Os círculos están divididos nun número igual de seccións que conteñen palabras. Unha posible secuencia sería, por exemplo, suxeito + verbo + complemento 1 + complemento 2. Como podedes ver arriba, hainos comercializados (en inglés) como xogo de mesa, mais tamén poden ser artesanais.

A idea é facer rodar os círculos, de forma aleatoria ou buscando á mantenta unha asociación de palabras que nos guste. Logo, a partir do poder evocador dese enunciado, cómpre poñer en marcha toda a nosa creatividade. Un técnica básica e efectiva que, polo seu espírito lúdico, recorda os fantásticos Story Cubes.

A probalo! Ideal para xogar en grupos! 

Solución ás voces do Elucidario de Amelia (30-6-2015): Angorafobia: medo irracional aos gatos persas orixinais. / Circoncisión: espectáculo circense consistente en cortarlle [de forma acrobática] o prepucio a un dos artistas. / Embarcanción: karaoke flotante. / Respirada: vaca tola. / Sornalista: periodista con moita retranca.

Escribir coma os bois

 

Seguramente non entendiches nin papa do texto anterior, ou case. Proba agora a ler cada liña nun sentido, é dicir, a primeira da esquerda á dereita, a segunda da dereita á esquerda, e así sucesivamente. 

Agora mellor!

Este sistema de escritura, como acabas de ler, tivo a súa difusión hai miles de anos. De feito, algúns considérano unha etapa previa á fixación dun sentido de escritura definitivo: da dereita á esquerda (fenicio ou hebreo) ou da esquerda á dereita (grego ou latín). 

O seu nome, bustrófedon, procede do latín boustrophēdon, e este do grego βουστροφηδόν (de βοῦς, ‘boi’; στρέφειν, ‘dar a volta’, ‘virar’; e -δόν, ‘ao xeito de’). É dicir, unha escritura en zigzag ao xeito en que os arados van formando, un tras outro, novos regos na terra.

Anímaste a crear os teus propios textos en bustrófedon? Na rede podes atopar un xerador automático.

Recoñeces este tipo?

Tan sinxelo como recoñecer o tipo de fonte que se nos presenta. Times New Roman? Arial? Monaco? Helvetica Neue?... Así son os dous novos xogos on line que acrecentan a nosa colección de tipografía lúdica. Dous sinxelos pasatempos que poñen a proba os nosos coñecementos de tipografía.

The Rather Difficult Font Game, creado polo blog I Love Typography, é un xogo onde precisas identificar, entre catro posibles, a fonte á que corresponden uns caracteres. 

E a seguir, Typewar, baseado no mesmo procedemento mais desta volta con só dúas posibles alternativas para elixir.

A tipografía axuda a establecer unha personalidade distinta, única, nos teus textos. Saber recoñecer e empregar as distintas fontes é unha habilidade poderosa. Así que xa sabes... a adestrar!

O poder da coma

Non hai moito, camiño de volta á casa, tiven esta conversa vía WhatsApp:

—Urxe comprar algo?
—Non comprei pan.

Parei a mercar e, como podedes imaxinar, ao entrar pola porta da casa, descubrín que acababa de gastar nunha barra de máis o que se aforrara comas («Non, comprei pan»).

Unha anécdota sobre o valor da ortografía que deu para unhas risas e que me volveu á cabeza ao descubrir, en tranfegandoronseis, este vídeo sobre a difícil vida da coma, e doutros signos ortográficos, nun mundo rexido pola angustiosa rapidez dos soportes virtuais. Un mundo de crise e de precariedade laboral, sen dúbida. ;-)

E para compensar tanto «desleixo ortográfico», aquí deixo a ligazón dunhas completísimas actividades interactivas elaboradas por José M. Boo Pouso do CEIP de Frións (en Ribeira).

A xogar con «Lyricstraining»

Cada pouco tempo, como ben sabedes, en Xogosdelingua prescribimos unha pequena dose de karaoke. Poucas ferramentas máis lúdicas e entretidas para a aprendizaxe de idiomas ca o invento de Daisuke Inoue.

Ben o saben os creadores de Lyricstraining, unha web que permite, de balde, practicar varias linguas mentres vemos vídeos musicais. Os idiomas dispoñibles, polo de agora, son o inglés, o francés, o alemán, o castelán, o italiano, o neerlandés e o portugués.

O funcionamento é ben sinxelo, escóllese un videoclip e un nivel de dificultade (principiante, intermedio, avanzado ou experto). No nivel máis doado, reprodúcese o texto da canción só cuns poucos ocos en branco que o xogador debe completar. Mentres que ao elixirmos un nivel máis difícil a letra aparece cun maior porcentaxe de ocos en branco. Poténciase así tamén a capacidade de memorización.

Un xogo entretido e, asemade, de grande utilidade didáctica. Préstache intentalo, por exemplo, con «Twist and shout» de The Beatles ou con «Leãozinho» de Caetano veloso? A cantar!

Tipografía manual

Xa coñecedes a miña fascinación pola tipografía creativa e lúdica (lembrades esta entrada?, ou esta?, ou estoutra?). Vía unaracnidounacamiseta descubrín este fantástico experimento tipográfico, creado pola deseñadora taiwanesa Tien-Min Liao.

Aínda que inicialmente poida parecer sinxelo, detrás desta orixinal tipografía feita coas mans hai unha chea de traballo de planificación e de ensaio.

No experimento, Tien-Min trazou liñas con tinta nunha ou en ambas as dúas mans de xeito que puidese formar unha letra maiúscula. Logo, estudou a perspectiva e manipulou os seus xestos co fin de transformar cada letra maiúscula na súa correspondente minúscula. O reto foi non borrar nin retocar a tinta negra das mans con ningún dos pares maiúscula / minúscula. O único xeito de lograr cada transformación era mudando os xestos ou as perspectivas. Aquí tedes algúns exemplos destas transformacións.

E aquí queda o alfabeto completo.

Na busca da tipografía universal

Como é sabido, poucas cousas hai tan persoais como a caligrafía. Con todo, a compañía BIC (si, a dos bolígrafos) vén de poñer en marcha un asombroso experimento, The Universal Typeface, co cal pretenden obter, nas súas palabras, «a unificación da escrita a man do mundo nun tipo de letra universal».

Trátase dun proxecto colaborativo a partir das contribucións escritas dos usuarios da rede. Cadaquén, desde un dispositivo con pantalla táctil, pode engadir as súas propias grafías. Todas as mostras son analizadas polo programa ata xerar un trazo promedio que vai determinando como é a «forma universal» de cada letra.

O proxecto estará activo ata este mes de agosto, momento en que lanzarán a tipografía definitiva. A día de hoxe, levan recollidas 1.444.506 mostras de máis de 124 países. Case nada!

Convídovos a aproveitar estes últimos días e participar na web. En Contribute, podedes engadir as vosas propias letras ao proxecto. En Explore, podedes curiosear e pescudar como son as letras resultantes de diversos filtros: por país, por idade, por profesión, por sexo ou por man dominante na escrita.

Xa me tarda coñecer o resultado final!

Un xogo para o Día do Libro

Aló atrás, en O breve verbo, dei con este orixinal xogo de creación literaria, para conmemorar o Día do Libro. Gardadiño quedou para aproveitalo tal día como hoxe. A idea, como podemos ler, é ben sinxela: asociando as primeiras palabras atopadas en cada sopa de letras hai que compoñer unha historia.

Picade na imaxe para vela ampliada e mergulládevos nas sopas. Neses percorridos horizontais, verticais e diagonais axiña daredes coas palabras que servirán de punto de partida para o voso relato. Despois só resta poñer en marcha a imaxinación para lle tirar proveito ás ideas que esas voces poden suxerir:

eu vou para...

(... )

eu vou con...

(...)

derrotar...

(...)

Ah, e tamén co gallo da celebración do Día do Libro velaquí deixo un vídeo de promoción do novo dispositivo de coñecemento bioóptico organizado: BOOK. Unha verdadeira revolución!

Éncheo todo coas túas palabras!

 

 

Hoxe, unha simple brincadeira. De paseo por InnovArte Educación Infantil (moi recomendable), dei cun divertido xerador de textos en imaxes. Un enredo en liña que, como vemos arriba, permite incluír as palabras que desexemos nos lugares máis insólitos. Cortesía de RedKid.net.

Aí vai tamén o seu comentario:

RedKid.net é un espazo dedicado ao entretemento educativo. Aí atopamos un xerador de palabras en sitios como un prato de sopa de letras, nos encerados do menú do día, en sinalizacións das estradas, etc, e vímoslle grandes posibilidades de traballo coa lingua escrita, en especial co propio nome.

Adiante! A chantar palabras por todas partes! Seguro que vós tamén lle atopades unha chea de posibilidades.

«Let’s play word games!»

Wordgames é unha web imprescidible. Centos de xogos de palabras en liña e de balde; en inglés, iso si. Hainos de todos os tipos: encrucillados, sopas de letras, distintas variedades do aforcado, xogos de habilidade co teclado e moitos outros. Aí van só catro:

 

Letter Scramble
As letras van aparecendo ao chou e sen parar. Se non es rápido, acabarás cunhas cen letras amoreadas por todo o taboleiro. Para ir eliminándoas, debes crear palabras con elas. Cantas máis letras conteñan eses termos, máis puntos consegues.

 

Zombie Typocalypse
Chegou a apocalipse zombi! É a hora de demostrar a túa habelencia co teclado para poder sobrevivir. O bo é que para deixar fritos os zombis só tes que escribir a palabra que hai sobre eles. Iso si, faino antes de que te alcancen eles a ti.

 

Hangman
Unha nova e mellorada versión do clásico aforcado, ideal para ampliar e reforzar o vocabulario. Escolle unha categoría (animais, froitas, partes do corpo...) e comeza a premer nas letras do teclado ata descubrir de que palabra se trata. Se o aforcado acaba por pendurar completo, perdiches.

 

Canufit
Un orixinal crebacabezas no que cómpre empregar a lóxica, a atención e a intuición para encaixar letras de palabras dentro de imaxes. Espreme os miolos: xira e move as letras ata conseguir situalas correctamente. Un xogo a medio camiño entre o enredo coa tipografía e a arte abstracta. Xenial!

Escola de escritura con Xabarín

Foi unha das grandes novidades do último Culturgal: a «Escola de escritura co Xabarín». Un xogo en galego para a aprendizaxe da lectoescritura con divertidas actividades guiadas polo célebre porco bravo. Inclúe catro encerados plastificados, un crebacabezas, dous rotuladores borrables e un caderno con actividades educativas.

Hai cousa dun ano a empresa luguesa Galileo Nenos comezou, con «A cidade do Cenorio», a aventura de entrar no mercado do xoguete educativo apostando pola nosa lingua. Estas son as palabras da súa propia páxina web.

Os xoguetes poden ser máis ou menos caros, estar feitos de cartón ou de plástico, ter luces ou cancións, pero sempre lles transmiten aos nenos algo do mundo dos seus pais. E falan o mesmo idioma dos seus pais.
Sexa alemán, inglés, castelán ou portugués, todos os xoguetes lle falan ao neno na lingua da súa casa. Deste xeito, os xoguetes entran a facer parte do fogar onde se cría o neno, xunto coa súa familia, o seu leitiño e as súas pequenas cousiñas, que ata entón son todo o seu mundo. Fóra espérao un mundo moito máis difícil, quizais feito doutros idiomas e doutros pobos, pero o neno sempre saberá recoñecer o seu fogar pola lingua coa que os seus pais o agarimaban e lle cantaban no berce.
Por esa razón, cando nos demos de conta de que os nenos de Galicia non tiñan xoguetes que lles falasen en galego, decidimos crealos!

Parabéns para Galileo Nenos e, asemade, parabéns para todos nós. Un boa nova e un bo agasallo para estas datas! Por fin!

Caligrafía hipnótica

Ninguén diría que as imaxes en plano de detalle dun tipo a escribir con pluma estilográfica puidesen ter moita aceptación na arañeira. Con todo, velaí vai un vídeo que hai cousa dun ano se converteu nun fenómeno viral con máis de 3 millóns de visitas. Dádelle ao play e a gozar do poder hipnótico da caligrafía.

O virtuoso en cuestión é John Mottishaw, un experto en plumas estilográficas que demostra a súa incrible destreza. E a pluma, unha Namiki Falcon Resin Fountain Pen modificada por el para lle dar un trazo máis fino e flexible.

As novas tecnoloxías están a reconfigurar o noso modo de concibir o mundo e a nosa forma de vivir. Para moitos de nós, escribir pulsando teclas xa se converteu nun acto tan cotiá como comer. Con todo, de cando en vez, sempre está ben recordar de onde vimos: recuperar o tacto entre os dedos dun deses «arcaicos» aparellos (pluma, lapis...) e comezar a trazar liñas sobre o papel. Unha arte, a da caligrafía, que ademais nos une a outras culturas (como a xaponesa, a árabe...).

Concerto para máquina de escribir e orquestra

Coñeciades esta insólita aplicación musical da esquecida arte da mecanografía? The typewriter (1950), de Leroy Anderson, é unha marabillosa peza para máquina de escribir e orquestra, de xénero inclasificable, que lle tira todo o partido sonoro a ese «instrumento de percusión»: teclas, panca, carro, campaíña... Unha melodía clásica cunha chea de versións na rede e que tamén foi popularizada no cine polo cómico Jerry Lewis.

Lembrei este vídeo ao saber do filme francés Populaire (2012), que conta en clave de comedia as peripecias dunha moza mecanógrafa. Sempre envexei esas mans rápidas a bailar cos dez dedos sobre o teclado con rítmica perfección. Eu non paso dun torpe tremelicar con dous ou tres dedos. Para os que queiran mellorar a súa habilidade mecanográfica ou só enredar cun entretido pasatempo en liña, aquí van estas dúas ligazóns: no primeiro xogo cómpre ser lixeiros ao teclear as palabras das naves espaciais para liberar os aliens abducidos e no segundo compítese nunha carreira por escribir un texto antes ca o contrincante.

Así que, xa sabedes, a darlle á tecla e calquera día, se cadra, acabaredes interpretando, como solistas, a xenial The typewriter.