Mamihlapinatapai

De paseo pola rede enganchei nunha silveira, e alí quedei, entretido durante un bo anaco. Foi ao dar coa palabra mamihlapinatapai da lingua yámana ou yagán, propia dos indíxenas homónimos da Terra do Fogo, no extremo austral de Chile e da Arxentina.

Descubrín casualmente que, segundo o Libro Guiness, esta é considerada a palabra máis sucinta do mundo, é dicir, a voz única e independente que expresa o concepto máis amplo e complexo.

O seu significado seica é: ‘unha mirada entre dúas persoas, cada unha das cales espera que a outra comece unha acción que ambas as dúas desexan pero que ningunha se anima a iniciar ou suxerir’.

A Wikipedia explica así a súa estrutura morfolóxica:

prefixo ma(m)- de tipo reflexivo pasivo + raíz ihlapi, que significa ‘estar confundido sobre o que facer despois’ + sufixo condicionante -n e sufixo -at(a), que implica ‘logro’ + sufixo -apai, que ao coincidir con ma(m)- adquire un significado de reciprocidade

Esta é a maxia das linguas polisintéticas, que, a base de agregar morfemas nun só termo, poden expresar ideas dunha sutileza abraiante como a anterior. Ideas que todos somos quen de identificar pero que desde o galego só poderiamos expresar con toda unha oración, case cun relato breve.

A mágoa é que xa só unha persoa no mundo pode expresarse en yámana ou yagán. Cristina Calderón, nada en 1928, é a derradeira falante deste idioma. Para desgraza de todos, a súa lingua e a visión particular do mundo que nela reside tamén desaparecerá con Cristina. Outro tesouro perdido! Seremos quen de vernos nese espello?!

Taumatawhakatangihangakoauauotamateatu...

Taumatawhakatangihangakoauauotamateaturipukakapikimaungahoronukupokaiwhenuakitanatahu

Non, non é que puxese os dedos a pasear ao chou polo teclado. Esa morea de letras sen sentido aparente forman, segundo o famoso Libro Guiness, o topónimo máis longo do mundo. A lingua maorí é a que nos brinda este prodixio de 85 letras. Unha delicia para os amantes da toponimia e do sesquipedalismo. O termo designa un outeiro de Nova Zelandia duns 305 metros de altura e que podería traducirse así: «O cume do outeiro, onde Tamatea, o home cos xeonllos grandes, coñecido como “o devorador de terra", baixou, subiu e enguliu as montañas, mentres tocaba a frauta para a súa amada». Iso si, para evitar colapsos respiratorios, ten unha forma abreviada: Taumata.

Llanfairpwllgwyngyllgogerychwyrndrobwllllantysiliogogogoch

O anterior topónimo ocupa o segundo lugar nesta clasificación. É unha pequena localidade da illa de Anglesey, en Gales, máis coñecida como Llanfair PG. Unha voz céltica de 58 letras que significa algo como «Igrexa de Santa María no oco da abeleira branca preto dun turbillón rápido e a igrexa de San Tisilo preto da gruta vermella».

Chargoggagoggmanchauggagoggchaubunagungamaugg

Polo visto o anterior nome de 45 letras corresponde ao terceiro clasificado. É un lago en Webster, Massachusetts, nos Estados Unidos, tamén coñecido coñecido Lago Webster. Esta voz, orixinaria da lingua dos indios nipmuck, significa «Ingleses no territorio dos Manchaug, no lugar de pesca da fronteira».

Cousas das linguas polisintéticas, que nunha mesma palabra poden combinar un gran número de morfemas, léxicos e gramaticais, ata o punto de poder equivaler a unha longa oración do noso idioma.

O galego, lingua flexiva, non dá para estarricar e estarricar as palabras dese xeito. Con todo, aí vos vai unha proposta:

Emprendamos a procura dos nosos hipertopónimos. Cal credes que é o topónimo galego máis longo dunha soa palabra? E cal sería o máis longo formado por unha frase? Ollo! Valen os de grandes localidades ou tamén microtopónimos.

Como axuda, para quen teña tempo e ganas, aquí deixo dous buscadores de topónimos: este da Xunta de Galicia e estoutro da Universidade de Vigo.