Pois si, unha entrada máis da nosa «Gramática xeroglífica». Con anterioridade vimos como na resolución dun xeróglifo poden ser pertinentes diversos factores: a posición dos elementos que contén, a súa cantidade, a súa calidade...
Hoxe veremos como, de cando en vez, os xeróglifos presentan os seus elementos en acción; é dicir, as letras, números ou figuras que aparecen neles están a facer algo. Se enunciamos correctamente esa acción, acabaremos dando coa solución do pasatempo. A categoría clave nestes casos adoita ser o verbo:
Aí vos deixo catro novos xeróglifos para romperdes a cabeciña. Esta vez, lembrade, todo é unha cuestión «de acción».
Que opinas dese soldado?
Onde está o teu curmán Paulo?
Por que cres que non podo durmir nesa cama?
A onde pensaba ir Estevo este domingo?
Solucións aos xeróglifos (25-6-2012): O sogro só (Óso groso) / O noso partido (O nós o partido) / Granate (Gran a te) / Segundo el, é negro (Segundo ele negro).
E volvemos á técnica da animación stop motion. Agora coa curtametraxe TXT ISLAND (2009): unha aventura de ton épico que acaba por se converter nunha ocorrente crítica do consumismo e do progreso insustentable. Unha burbulla de luxo e luces de neon que finalmente fai... bluf! Que familiar resulta!
O seu autor, o deseñador gráfico británico Chris Gavin, confesa na súa propia web que todo xurdiu cando, seis anos antes de crear o filme, comprou nunha tenda de segunda man unha caixa coas letras de plástico e o taboleiro que lles serve de base. Comezou a xogar e a formar figuras ata descubrir que podía crear simbolicamente grandes escenas que doutro xeito serían inviables por custo ou por tempo. Por exemplo: un «O» (o maiúsculo) e un par de «x» (xes minúsculos) podían converterse nun helicóptero Chinook en pleno voo. E este foi o xerme desta orixinal animación que nos amosa o alfabeto completo a invadir unha illa paradisíaca.
Segundo comenta Gavin, levoulle uns nove meses rematar esta pequena obra mestra (que contou co seu propio trailer). Con ela demostrou que para narrar grandes historias non son necesarios moitos medios, basta con boas doses de creatividade e ganas. Iso si, desde que vin o vídeo por primeira vez, non podo evitar sentir certa inquedanza cando vexo varios «i» agrupados...
Unha marabilla vermos a cita diaria desta anciá galega co encrucillado de Darío Xohán Cabana de La Voz de Galicia.
Os pasatempos (ludolingüísticos ou non) son publicados nunha gran cantidade de medios gráficos. A súa contribución a estes múltiple:
Ofrecen un claro valor engadido: os lectores aprecian que reciben máis polos seus cartos.
Aumentan o tempo de lectura: o contacto directo do lector/a co medio aumenta entre un 15 % e un 35 %, un dato que non lles pasa desapercibido aos anunciantes.
Favorecen decisivamente a fidelización: a resolución de pasatempos xera certo costume, cando non verdadeira adicción, como vimos arriba.
Hoxe podemos atopar pasatempos en lingua galega en La Voz de Galicia, El Progreso, Sermos Galiza... Por desgraza, carecemos de publicacións comerciais especializadas: é a consecuencia de padecermos unha situación sociolingüística non-normalizada, cun mercado pequeno e nun contexto global de crise. Con todo, si hai dignas propostas non-comerciais xurdidas do ámbito do ensino como a revista Melos, editada polo CEIP de Monforte de Lemos e con versión para distintas etapas de Infantil e Primaria.
Noutros mercados, como o brasileiro, a industria dos xogos ludolingüísticos goza de moi boa saúde. Así o podemos comprobar neste orixinal anuncio da revista de pasatempos Coquetel.
Non descubrimos nada se falamos das posibilidades que ofrece Internet no eido da aprendizaxe de idiomas. Ben utilizada, esta arañeira que nos a trapa a todos é unha fonte continua de recursos que nos achegan á lingua dunha forma lúdica.
Aproveitando a chegada do verán, dedicamos esta entrada a presentar unha escolma das ligazóns para que os máis cativos xoguen, aprendan e gocen coa lingua. Algunhas delas son, de seguro, ben coñecidas; con todo, velaí van, clasificadas por idades:
Educación Infantil
http://cativadas.opaco.org/inicio.swf
Proxecto de Educación Infantil con xogos e actividades organizadas por centros de interese (o corpo, os animais, as letras...) e presentadas pola simpática ratiña Lola. http://www.lavacaconnie.com/connie_galego/home.htm Web oficial desta coñecida vaca creada por Neptuno Films (empresa dedicada á animación audiovisual para os máis pequenos). Contén xogos, actividades e contos interactivos para compartiren nenos e pais. http://www.edu.xunta.es/xogaconfervello/
Xogos en liña protagonizados polo morcego Fervello, polo can Farragús e polos nenos Fuco e Xana. Deseñados para un achegamento lúdico á lingua galega, ademais favorecen a memoria visual, a coordinación óculo-manual, a creatividade... http://www.osbolechas.com/ Web oficial deste popular grupo de amigos creados por Pepe Carreiro. Despois de rexistrarnos podemos acceder a láminas para colorear, xogos de vocabulario e mesmo un karaoke. Tamén ofrece unha sección de novas.
Educación Primaria
http://www.edu.xunta.es/xogos/aforcado/aforcado.html
Da man de Miro Ramiro, accedemos ao divertido xogo do aforcado: cómpre descubrir a palabra agochada dicindo letras. Só hai cinco oportunidades antes de que o lume queime o Meco. http://www.edu.xunta.es/preguntoiro/
Xogo interactivo de preguntas e respostas con diferentes modalidades (estándar, desafío e maratón) e diversas categorías (lingua, literatura, historia, bioloxía, refráns...) http://www.meninos.org/mundodemilu/xogos.htm
Xogos do portal da Fundación Meniños: traballan a educación en valores e achegan os nenos, de forma amena, aos dereitos da infancia e ao coñecemento de diferentes culturas e modelos de familia. http://centros.edu.xunta.es/ceipdepalmeira/rato_plant02.htm
Amplo abano de actividades interactivas elaboradas no CEIP de Palmeira e penduradas desde hai tempo na rede. Da man do rato Paco, accedemos a xogos de lingua (encrucillados, sopas de letras) e a moitos outros.
Leonardo da Vinci (1452-1519) é, posiblemente, o xenio máis polifacético do Renacemento: destacou como matemático, enxeñeiro, inventor, anatomista, pintor, escultor, arquitecto, botánico, poeta, músico...
Como vemos na imaxe inicial, un dos trazos máis peculiares dos manuscritos que reúnen os seus estudos e descubrimentos é que están redactados de dereita á esquerda, é dicir, para lelos con facilidade cómpre utilizar un espello. É o que se coñece como escrita especular.
Segundo algúns estudosos, a razón disto era, simplemente, que Leonardo era zurdo é así evitaba esborranchar o escrito pasando a man sobre a tinta fresca.
Para outros, a súa verdadeira motivación era un afán críptico. Sen chegar a ser un código secreto, a escrita especular permitíalle ocultar os seus descubrimentos facendo difícil a súa comprensión para os non iniciados.
Neste enderezo podedes atopar un xerador automático de escrita especular. E aquí outro xerador que ademais imita a caligrafía do propio Leonardo. Podedes descubrir que frase célebre de Castelao aparece deseguido en escrita especular ao xeito do xenio italiano?
Hoxe, a escrita especular ten certos usos prácticos, como cando vemos a palabra «AMBULANCIA» escrita do revés neses vehículos de emerxencias para que os condutores que os preceden poidan ler a palabra no sentido normal nos seus retrovisores e afastarse así do seu camiño.
Con todo, a faceta lúdica da escrita en espello tamén está a gañar adeptos. Un divertimento co que demostrarmos a habilidade de escribir do dereito e do revés, e moitas veces... a dúas mans! Reparade no vídeo e a practicar! Ánimo!
O «beat box» (en galego, «caixa de ritmos») é unha forma de percusión vocal que se basea na habilidade de imitar golpes de batería, ritmos e sons musicais empregando a cavidade bucal, os labios, a lingua, a gorxa e a propia voz.
O beatboxing xurdiu nos anos 80 do século pasado vinculado á cultura hip hopestadounidense. Fíxoo como un estilo da rúa: nos barrios pobres de Nova York os mozos non tiñan radiocasetes por seren pesados e, ademais, moi caros; daquela, como alternativa, xurdiu o «beat box», unha destreza que lles permitía construír un padrón rítmico sobre o que rapear en calquera lugar e en calquera momento.
Mais todo isto explícao moito mellor, neste vídeo da extinta A Nosa Terra (localizado en Trabalingua), o máis destacado beatboxer galego, Gendebeat (ou Carlinhos Gende), que hai tempo se fixo célebre pola súa versión do himno galego.
Todo un obradoiro avanzado de «beat box» e, asemade, de fonética: unha manchea de sons diferentes, polo seu modo de articulación (oclusivos, fricativos, laterais, vibrantes, nasais...) e polo seu punto de articulación (bilabiais, dentais, alveolares, palatais, velares...), ao servizo da creación musical máis contemporánea. Quen dá máis?!
E para verdes e escoitardes de forma aplicada como se articulan todos estes sons, esta web pode servos útil. Ten como base a lingua inglesa, mais moitos dos seus fonemas son comúns tamén ao galego.
Quen se anima a seguir os pasos de Gendebeat?
Solucións aos lemas das camisetas (29-6-2012): Paronimia: Galicia - Alicia; ración - nación; Heidi - heavy / Homonimia: falo (‘pene’) - falo (‘falar’) / Homofonía: boi - boy / Calembur: Ga lego - Galego / Frases feitas: «A fame é nejra», «Rómpeslle a cabeza a un santo!».
Como demostra a imaxe, calquera momento e calquera lugar é bo para gozar coa ludolingüística ;-). Neste caso, unha «hixiénica e interminable» sopas de letras.
A sopa (ou caldo) de letras é un dos pasatempos lingüísticos máis populares en todo o mundo: caça palavras (en portugués), sopas de letras (en castelán), wordsearch(en inglés), mots cachés (en francés)...
Como é sabido, este xogo consiste nunha grella de letras onde cómpre descubrir un número determinado de palabras dispostas en sentido horizontal, vertical ou transversal. Estas voces, ademais, poden lerse de esquerda á dereita ou de dereita á esquerda; e tamén de arriba a abaixo ou de abaixo a arriba. As sopas de letras adoitan ter un tema e, ás veces, mesmo se ofrece a listaxe de palabras agochadas.
Existen certas estratexias para resolver estas sopas. As máis comúns son estas:
A primeira podemos chamala «varredura»: unha revisión completa e ordenada da sopa (liña por liña) buscando a letra inicial dunha palabra concreta. Cada vez que esta grafía aparece, repárase nas oito letras veciñas (en horizontal, vertical e transversal) para comprobar se aparece nalgún sentido a palabra que buscamos.
A segunda sería procurar pares de letras que na lingua adoitan aparecer xuntas: os dígrafos (CH, GU, LL, NH, QU, RR). Existe unha grande probabilidade de que estas letras emparelladas formen parte dalgunha das palabras que buscamos.
A terceira é útil de dispoñermos dunha listaxe de palabras. Estas son máis doadas de localizar se reparamos nas letras de uso menos frecuente (Ñ, Z, Q, H...), que son as primeiras que debemos procurar na sopa.
En fin, para poñer a proba a vosa habilidade ludolingüística, propoño acudirdes a este magnífico Dicionario Visual Interactivo. Nel atoparedes unha boa cantidade de sopas de letras que podedes resolver en liña. Tamén irei deixando na barra lateral do blog, quincenalmente, as que que me vaian publicando en Sermos Galiza (como esta primeira).
E se queredes crear as vosas propias sopas, ademais dos clásicos lapis e papel, tedes ao voso dispor este xerador automático de sopas de letras (en inglés).
Hai dez anos, aló polo 2002, un grupo de mozos que gustaba de estampar os seus deseños en camisetas creou a empresa Rei Zentolo: as súas primeiras creacións axiña comezaron a ter grande acollida entre o público: unha Rosalía warholiana, uns enxebres Little Green Hot Peppers from Padrón e outras moitas pezas que combinaban forza gráfica, reivindicación da nosa identidade e moito sentido do humor. Hoxe a empresa multiplicou o seu cadro de persoal e exporta camisetas, complementos e todo tipo de agasallos aos Estados Unidos, Noruega, Dubai, o Xapón... Un ilustrativo exemplo de que, sen renunciarmos a ser nós, é posible chegar a todas partes.
Desde entón, outros novos creadores seguiron este exemplo e foron poñendo en marcha proxectos comerciais semellantes: Caramuxo, Lobisome, O-visio, Oplup... E todos eles co mesmo espírito, rompedor nos deseños e retranqueiro nos lemas.
E o que máis nos interesa aquí en Xogosdelingua, sempre cun gusto común por enredar coa lingua tirándolle todo o seu proveito humorístico. De novo, como xa vimos outras veces, acoden aos recursos da paronimia, da homonimia, da homofonía, do calembur, das frases feitas... Sodes quen de atopalos nas seguintes pezas destes deseñadores?
Solucións aos xeróglifos (25-6-2012): O sogro só (Óso groso) / O noso partido (O nós o partido) / Granate (Gran a te) / Segundo el, é negro (Segundo ele negro).
O popular xogo das «palabras encadeadas» é unha actividade lúdica moi recomendable para os máis pequenos pois axúdalles a ampliaren o seu vocabulario e a exercitaren a súa memoria.
Como é sabido, o xogo pode ter dous ou máis participantes e consiste en ofrecer unha palabra que comece pola derradeira sílaba doutra proposta antes. O proceso repítese por quendas unha e outra vez. Por exemplo: xarope - pereira - raposo... E termina se un dos participantes é incapaz de ofrecer unha palabra nova ou se repite outra xa usada.
O vídeo que encabeza a entrada ten como fío condutor este divertido xogo e corresponde á campaña institucional En galego tes todo por vivir. Tócache! (2008). Esta incluía, ademais de publicidade en medios de comunicación, iniciativas como xogos ou concursos. Polo seu dinamismo, colorido e ton lúdico, este anuncio resulta, na miña opinión, un dos mellores das campañas a prol da normalización do galego.
Outra cousa é, como adoito se cuestionou, a oportunidade real destas macrocampañas, especialmente se despois se deixan morrer os seus dominos na rede, como podemos ver aquí ou aquí. Como ben di Carlos Callón, «sobra propaganda e faltan medidas» e os cartos estarían mellor investidos en accións máis concretas e efectivas: axudas á dobraxe, incentivos ás empresas que galeguicen a súa publicidade, elaboración de xoguetes en lingua galega, promoción de software en galego e unha chea de cousas máis.
En fin, quen se anima a transcribir todas as verbas encadeadas que se empregan no vídeo?
Velaquí unha nova entrada da nosa «Gramática xeroglífica». No capítulo anterior vimos como a solución dos xeróglifos pode vir determinada polo factor da cantidade. Hoxe analizaremos como esta solución tamén pode depender dunha cuestión de calidade.
Moitas veces son relevantes as características ou propiedades dos elementos (letras, números, figuras...) que aparecen no xeróglifo: o seu tamaño (grande, pequeno/a...), a súa forma (estreito/a, amplo/a, groso/a...), o seu estado (ben, mal, bo/a, malo/a...) ou a súa cor (branco, negro...).
Son moi diversos os recursos lingüísticos que permiten describir estas calidades dos elementos:
Propoño resolverdes estes catro xeróglifos tendo en conta o anterior.
Cantos parentes de Iria enfermaron?
Quen cres que gañará as próximas eleccións?
De que cor eran as camisetas daquel equipo?
De que cor dixo Luís que era o seu novo coche?
Solucións aos xeróglifos (9-6-2012): Sobre Ana, Darío (Sobre a nada, río) / No cuarto de Iria (No cuarto de i, ría) / Sopa (Só pa) / Novenos (Nove nós).
