Palíndromos ilustrados [3]

Lesionouse Lionel Andrés Messi Cuccittini. Unha mágoa. Á espera da súa recuperación, aquí deixo un palíndromo que axiña asociei con el.

Se cadra, algún dos Balóns de Ouro do pequeno fenómeno de Rosario acabou lucindo nun lugar privilexiado do salón do seu podólogo. Seica hai uns anos, en pleno debate sobre cales eran os problemas físicos que lastraban o seu rendemento, Messi acabou nas mans dun espelido coidador de pés. Un calos rebaixados por aquí, unhas masaxes por acolá, unhas soletas personalizadas e... zas! Tema resolto! De novo a marcar goles coma quen pestanexa!

En todo caso, para admiradores da linguaxe reversible e do bo fútbol, aquí queda esta nova peza ilustrada. Un palíndromo de sete estralos pois, ademais, veu acuguladiño de os: monovocálico na escrita e bivocálico na fala («o» aberto en gol e podólogo; «o» pechado en bo).

Tradución
El buen gol, el del podólogo bueno.
The good goal, that of the good chiropodist.

Día Europeo das Linguas

O mapa anterior, tomado de Worldmapper, representa de forma gráfica como se distribúe a diversidade das máis de 6000 linguas faladas no planeta. Así vemos considerablemente agrandados estados co maior número de idiomas: Papúa Nova Guinea (820), Indonesia (737), Nixeria (510) ou a India (415).

Europa, o noso continente, reúne 800 millóns persoas e unhas 225 linguas repartidas por uns 47 estados. Malia todo, como apreciamos no mapa, esta variedade só supón un 3 % dos idiomas falados no planeta.

Para lle dar maior visibilidade ás linguas de Europa e para que a súa diversidade alcance o maior recoñecemento posible, o Consello de Europa declarou hai tempo a data de mañá, 26 de setembro, o Día Europeo das Linguas. Unha das iniciativas desta conmemoración foi publicar unha magnífica colección de carteis que axudan reflexionar sobre o feito inevitable da diversidade. Como é posible, se non, que un único son animal sexa materializado de formas tan diferentes segundo as linguas?

Nunha antiga entrada dabamos conta dun fantástico sitio que desenvolvía a mesma idea de forma máis dinámica, cos audios das onomatopeas. Lémbralo?

Para rematar, dous grandes recursos sobre a diversidade lingüística en Europa: un completísimo mapa interactivo e unha selección de datos e xogos da web oficial do Consello de Europa.

A estibar letras!

Outra oportunidade máis para poñer en práctica o teu inglés: o xogo Prose and Motion. O obxectivo é formar unha palabra concreta movendo as letras desordenadas pola pantalla. A dificultade é dar con esa voz e, sobre todo, facer os movementos someténdose ás estritas leis da física. Ao manexares o teu «rato-guindastre», converteraste nunha especie de estibador portuario que debe coller e trasladar as grafías a onde cómpre. 

Iso si, pantalla a pantalla, o nivel de dificultade vai aumentando: a propia forma das letras, as ramplas, os obstáculos que estorban, outros elementos móbiles... Resulta útil seguir as orientacións que se ofrecen en cada nivel.

E todo co fondo dunha coidada selección musical de pezas de piano... Ideal para reducir o estrés! Unha nova peza da nosa tipografía lúdica.

Adiviñas para cantar e aprender

Que arte a dos nenos e nenas de 2º de Primaria do CEIP Coirón de Dena! Adiviñas musicadas co ritmo apegadizo de Jamiroquai. O congro, o mexillón, a faneca, a solla e demais fauna mariña son os protagonistas. Animais ao redor dos cales tamén xiraban os poemas de Acuario, o libro de María Canosa que inspirou este proxecto audiovisual. 

Noutras entradas xa vimos como este sinxelo xogo de enxeño se converte nunha inestimable ferramenta didáctica polo seu carácter lúdico e motivador. Aquí deixo outras dúas mostras disto: 

Por unha parte, a serie de vídeos de «adiviñas recitadas» de PuntoGalego, blog do CPI Dr. López Suárez do Saviñao.

Por outra, «Que cousa é?», magnífico xogo interactivo de adiviñas de Margarita Fernández, do CEIP de Vilatuxe.

Por Dena, polo Saviñao ou por Vilatuxe, de novo adiviñas para recitar, cantar, bailar, xogar e aprender.

Aprende alemán con «Rhabarberbarbara»

Para que negalo? Si, un vídeo de dous minutos en alemán pode resultar duro se non coñeces ese idioma. Con todo, neste caso asegúrovos que non é preciso saber moito alemán para aprecialo. Coa impagable axuda de microsiervos, cuxo texto me limito a traducir, podedes gozar deste trabalinguas. Queredes aprender alemán con Bárbara e a súa torta de ruibarbo? Imos aló:

1. Hai unha rapaza chamada Bárbara.
2. É famosa pola súa torta de ruibarbo.
3. Daquela coñécena como Bárbara do ruibarbo, a Rhabarberbarbara do título do vídeo.
4. Abre un bar para vender o bolo, Rhabarberbarbarabar.
5. O bar é frecuentado por tres bárbaros, os rhabarberbarbarabarbabaren.
6. Todos eles teñen barba.
7. Van ao barbeiro para amañar as súas barbas, o rhabarberbarbarabarbabarenbartbarbier.
8. O barbeiro dos bárbaros do bar de Bárbara do ruibarbo vai ao bar para comer un anaco da torta e, deseguido, quere tomar unha cervexa en particular, a rhabarberbarbarabarbabaren- bartbarbierbier.
9. Esa cervexa haina só nun determinado bar.
10. A camareira do bar chámase Bärbel.
11. Así que temos unha ‘Bärbel do bar onde se vende a cervexa do barbeiro das barbas dos bárbaros do bar de Bárbara do ruibarbo’, que en alemán se pode dicir nunha palabra como rhabarberbarbarabarbabarenbartbarbierbierbarbärbel.
12. Ao final bárbaros barbudos que van ao bar de Bárbara, o barbeiro dos bárbaros barbudos que van ao bar de Bárbara e a propia Bárbara do ruibarbo van ao bar de Bärbel para tomar unha cervexa. Saúde! Sen dúbida, necesítana!

Aí queda: rhabarberbarbarabarbabarenbartbarbierbierbarbärbel, unha marabilla de 50 letras para linguas extremadamente hábiles, posible grazas á capacidade do alemán para compoñer palabras interminables, como xa vimos aló atrás con aqueloutra xoia do sesquipedalismo teutón: Rindfleischetikettierungsüber- wachungsaufgabenübertragungsgesetz.

Os haikus de Helena Villar Janeiro

Conta Helena Villar Janeiro que, despois de ter lido sobre poética nipona, o primeiro momento inspirador dun haiku xurdiulle nunha saída ao monte na procura de cogomelos:

O desenvolvemento deste proceso [...] realizouse fundamentalmente no monte, cando saín á rebusca dos cogomelos e contemplei cos novos ollos a morte aparente da natureza outonega. Foi así como, cabo dunha cesta de cantharellus cibarius, naceu unha primeira estrofa de 17 sílabas (5/7/5) de artificiosa elaboración e resultado simple.

A esa primeira peza seguíronlle outras dominadas pola mesma necesidade de recoller, cunha enorme sensibilidade poética, o sentimento, a beleza e o misterio dun momento en apenas 17 sílabas. Coa natureza e a sensualidade como temas recorrentes.

O castiñeiro,
cantor do dó do souto,
chora castañas.

Noite e xasmín:
no xadrez dos amantes
móvese a lúa.

Da recompilación deses haikus naceu o poemario Pálpebra azul (2003), que tendo en conta a nosa predilección por esta forma poética xaponesa, pasa a engrosar a «bibliografía ludolingüística básica».

Mais a fértil relación de Helena Villar co haiku non quedou aí. A cada pouco, a escritora de Becerreá obséquianos cunha nova creación no seu blog persoal. Coidadas pezas nas que a imaxe e o texto viven á par: sería difícil dicir se son haikus ilustrados ou fotografías cun pé en forma de haiku.

Erguer os ollos
e alpeirar coa Ave Fénix
que suca o ceo.

A fealdade
non se produce ao chou:
segue unhas regras.

Son lindas follas
que aprenden xaponés
facendo haikus.

De Neuquén a Arra

Hoxe quería falarvos desta pequena marabilla que atopei en Juegosdeingenio. Todo un logro da ludolingüística: un logotipo ambigramático para unha localidade de nome palindrómico. Foi o deseño elixido polas autoridades da cidade arxentina de Neuquén para a súa web oficial.

E a partir de Neuquén, viñéronme á cabeza algúns artigos lidos pola arañeira sobre o tema dos topónimos con forma de palíndromo. Uns minutos de navegación despois, xa rebulían os datos sobre lugares de todas as latitudes do planeta con nomes simétricos. Aí van uns cantos.

A cidade andina de Oruro (Bolivia).

A setentrional Qaanaaq (Groenlandia).

Akasaka, distrito comercial de Tokio (Xapón).

Kinikinik, unha pequena localidade na montaña de Colorado (EUA).

O pantano de Wassamassaw, o topónimo capicúa más longo do mundo, en Carolina do Sur (EUA).

A lista de localidades de nome reversible, como podedes ver aquí, é moito máis ampla: Itatí (Arxentina), Ruppur (Bangladesh), Ellemelle (Bélxica), Nerren Nerren (Australia), Assamassa (Portugal)...

E diredes: Que pasa cos topónimos galegos? Pois aínda que me custou, acabei dando cun par de localidades de noso ideais para fervorosos palindromistas: Orro, parroquia do concello de Culleredo, e Arra, aldea do concello de Sanxenxo. Polas dúas teño pasado unha chea de veces sen reparar no tesouro que encerran os seus nomes.

Axudádesme a atopar máis topónimos palindrómicos galegos? Seguro que se poden tirar outros do infindo universo dos nosos nomes de lugar. Unha ferramenta útil para pescudardes é o buscador de topónimos da Xunta de Galicia. A por eles!

Rabinovich e «Les nuits de Paris»

Xa de volta. E o primeiro, por forza, unha sentida lembranza póstuma para Daniel Rabinovich, peza chave no grupo cómico Les Luthiers. Para sempre na nosa memoria, a súa mestría no humor ludolingüístico, como podemos ver en entradas precedentes ou tamén neste clásico «Les nuits de Paris».

Con Lois Pereiro, ata setembro

Ao dar con este graffiti nese cofre dos tesouros que é Zarampagalegando, lembrei o fermoso texto «Que é Galicia?», de Lois Pereiro. Unha emocionante descrición alfabética e tautogramática do noso país que aínda non tivera a súa entrada en Xogosdelingua. Imperdoable!

Aí vai o texto orixinal completo:

QUÉ É GALICIA?. Por Lois Pereiro.
Galicia... data Run...
A. Auga. Aire. A Amnesia do vencido, a Atracción do Abismo, a Árbore xunta á Árbore, e a alegría do espazo circundante. A alma é o Atlántico e é o cantil o corpo da súa chamada Atroz.
B. Barroco: a Beleza usual feita materia en pedra no Bordo do Bosque omnipresente.
C. Calma. Castelao, Curros, Cunqueiro, Cultura, Celebración e Culpa: unha conciencia Céltica do Cosmos.
D. Difícil definir esa Dor, Dobregar o Destino, conseguir que o Desexo nos siga sendo útil. (Diluvia)
E. Espiral no Espazo Esférico. Emigración: Estímulo do noso Exilio interior que nos leva polo leste cara a Europa, polo mar cara ao Éxito e cara á Enfermidade, e sempre cara ao Eterno Extrañamento do Espírito.
F. Fogo de Fogar. Fantasía. Fábricas, Febre e Formas do Futuro, Figuras do pasado. O Fenómeno atmosférico da Felicidade, e todas as Festas do mañá…
G. Gráficas do Granito, auga e silencio, onde transborda a alma da Gulfstream. O xemir das Gaitas, e no carácter esa amable presenza da Graxa.
H. Historia: Herbicida o esquecemento. A Humidade, o “Horror vacui” e a Humildade impídennos converter a Historia en Heroísmo. Nosa Herdade adestrada na fuxida, coa sabedoría das feridas vellas, por nosas propias mans soamente vencidos.
I. Ironía: arte de converter o Inferno nun conto de Inverno.
J. Son oriental. Rotundidade sureña.
K. Kilowatios por terra mergullada.
L. Loito: manchas na paisaxe, bólas negras sobre o tapete verde.
M. Lega Mortos o Misterio da Música, pero o Miño vaise levando ese Misterio ao Mar.
N. Norte. Noite. Néboa. Negro: materia poética Nacional.
Ñ. Nh/ gn/ ñ.
O. Oeste: “Galicia atende e obedece á chamada do Oeste” (R. Otero Pedrayo). Tantos séculos de Ofensas e de Esquecemento crean anticorpos no Organismo dun pobo, e esa continua Ofensa da historia xerará no Orgullo deste pobo apracible o destrutivo Osíxeno do Odio, a Obsesión do fracaso e da culpa.
P. Poesía. Patria. Paixón. Perigo de extinción, perdidos en nosa propia Pureza, da necesidade de ser un Pobo. A nosa indiferenza alimentará o Proceso de autoxenocidio que vivimos. Paisaxes dispersas, aliñados entre os Perfís do Pasado, coa Presenza dunha vexetal sensación de eternidade. Paixón e Poses “punk”, reflexos Postmodernos e altas horas nos diques urbáns da noite.
Q. Química da dor Quintaesencia do medo. Aí, pegado a min, quen ri?
R. Río: o Rumor da vida, a Relixión das augas. As Risas xorden sempre onde Reina a calma, na quietud profunda de quen coñece o Risco e domínao. Rural: corre sangue Rural por estas veas; e se algunha vez a Razón opón Resistencia, recoñécese o galego na terra, na lenta vitalidade da árbore, na invencible Resignación da herba.
S. O Son da Soidade e o Silencio. O Salvaxe Sarcasmo dos Soños do presente, e a Silente atracción polo Suicidio: o Sil. O Miño é o noso Sangue, o Sil a súa Sombra. Serenos e Sombríos, finalmente transcende o Sorriso astuto.
T. Terra. E o Tempo, e o Trastorno e as súas Tebras. A Tradición dunha triste Tenrura.
A Terra é o principio, e todo existe nela e para ela.
U. Utopía: compaxinar o desexo e a necesidade dos nosos soños.
V. Vacas en Vales mollados, e a férrea Vontade dos Vellos encadeados á terra, co Vicio do seu fatalismo escéptico. Verde. Verde e máis Verde sobre outros Verdes, e por detrás: Verde.
W. Whisky: noite urbana. Galicia é Wagneriana, ou é máis ben un Wolfgang Amadeus enfermo de paisaxe, soñando con Sibelius?
X. 25 de Xull
Y. e
Z. Fin

Trátase dun guión de Pereiro para un espazo emitido pola TVG o 25 de xullo de 1988, é dicir, cumpre hoxe 27 anos. Unha definición de espírito ludolingüístico que gañou gran difusión coa celebración do Día das Letras Galegas do ano 2011. Velaquí dúas pequenas mostras:

Unha montaxe audiovisual do texto elaborada polo Centro Cultural Rueiro de Vigo (2011).

Unha interpretación a ritmo de hip hop no I Poetry Slam de Vigo (2012) a cargo de Malvares de Moscoso.

Ata setembro!

Historia da tipografía

Un gran vídeo de Adriano Oliveira que nos aproxima, en menos de 10 minutos, á historia da tipografía. O nacemento da lingua escrita asociada ao sedentarismo, o primeiro sistema gráfico cuneiforme dos sumerios, a escrita xeroglífica dos exipcios, a aparición do papiro, a imprenta de Gutemberg... E así, paso a paso, ata o boom expresivo das formas tipográficas actuais da man dos ordenadores.

E cada época ilustrada, como non podía ser doutro xeito, con tipografía animada e con xeniais pinacogramas (debuxos feitos unicamente con letras e outros signos gráficos): 

Un T, uns cantos L e un U invertido: forman un home.
Un R e un P invertidos, cun I e cun A: forman unha vaca.
....

Paga a pena asistir a esta amena clase de tipografía. Por certo, aquí deixo tamén un bo recurso para comprender un dos períodos máis interesantes do vídeo: a evolución dos alfabetos, desde o fenicio ata o actual, pasando polo grego, polo latino... Realmente bo!